پروفیلها به دلیل شکل پذیری بالا در عین استحکام جزء فراوردههای فولادی بسیار پرمصرف به شمار میروند. کاربرد گسترده پروفیل موجب شده است این محصول در گونهها و اشکال مختلفی تولید شود. از این میان یکی از انواع پرطرفدار آنها پروفیل گالوانیزه است که در برابر رطوبت و زنگ زدگی بسیار مقاوم است. نقش موثر روی (زینک) در این محصول زمانی پدیدار میشود که پروفیلی که در حیاط، پشتبام، گلخانه یا سقف یک سرویس بهداشتی نصب شده، به جای چند فصل، سالها بدون زنگ زدگی و تغییر شکل کار میکند.
گفتنی است که پروفیل گالوانیزه با روشهای مختلف و به انواع گوناگون برای مقاصد مشخص و ویژهای تولید میشود. این تنوع گسترده البته میتواند موجب سردرگمی خریدار کم تجربه شده و در نهایت محصول خریداری شده به درستی از پس پاسخ دادن به نیازهای پروژه برنیاید. از این رو جست و جو و تحقیق در مورد انواع پروفیلهای گالوانیزه نه یک توصیه دوستانه، که یک الزام عملی است. البته جست و جو تنها به معنای یافتن کمترین قیمت پروفیل گالوانیزه نیست و مساله اصلی شناخت ویژگی نمونههای موجود در بازار است؛ شناختی که تنها به میانجی اطلاع داشتن از روشهای تولید، تاثیرات ناشی از ضخامت ورق و کاربرد هر یک از فرمهای (shape) این محصول در پروژههای مختلف میسر میشود. در این مطلب قصد داریم شما را با اصلیترین ویژگیهای این محصول پرکاربرد آشنا کنیم تا ریسک خریدهای احتمالی در آینده به حداقل برسد.
پروفیل گالوانیزه چطور تولید میشود؟
پروفیلها عمدتا به دو روش اصلی گالوانیزه میشوند:
- گالوانیزاسیون گرم: با غوطه ور کردن پروفیل در حجم بالایی از روی مذاب، پوششی از این فلز سطح پروفیل را میپوشاند. پوشش روی ایجاد شده در این روش ضخامت بیشتری نسبت به سایر روشها دارد که موجب افزایش مقاومت در برابر خوردگی خواهد شد.
- گالوانیزاسیون سرد: با استفاده از روشهای الکترولیز کردن (به طور مشخص الکتروگالوانیزه)، سطحی یکدست و یکنواخت از فلز روی (زینک) سراسر سطح پروفیل را میپوشاند.
رویی که سطح آهن را میپوشاند در مجاورت هوا اکسید شده و سپس با دی اکسید کربن، کربنات روی را میسازد که لایهای خاکستری و نسبتا مقاوم را در سطح پروفیل شکل میدهد تا از فولاد زیرین محافظت کند. گفتنی است که تفاوت پروفیلهای گالوانیزه تنها محدود به روش گالوانیزاسیون نیست و زمان گالوانیزاسیون نیز در این فرایند اهمیت زیادی دارد. به بیان دیگر اینکه فولاد قبل از شکل دهی پوشش دهی شود یا بعد از شکل دهی، میتواند باعث ایجاد تفاوتهای کلیدی در ظاهر، ضخامت پوشش، کاربرد نهایی و حتی قیمت پروفیل گالوانیزه شود. در ادامه متغیر زمان پوشش دهی (گالوانیزاسیون) را در روش گالوانیزاسیون گرم بررسی خواهیم کرد.
گالوانیزه کردن پروفیل معمولی
همانطور که پیشتر اشاره شد تاخر و تقدم شکل دهی پروفیل در تعیین خواص نهایی محصول اثرگذار است. در حالت اول قوطی یا مقطع فولادی به صورت مشکی ساخته میشود و پس از آن است که به خط گالوانیزه گرم میرود. قوطی در این مرحله پس از چربی زدایی و اسیدشویی، فلاکس دهی میشود تا برای غوطه ور شدن در حوضچه روی مذاب آماده شود. پس از بیرون آمدن از حوضچه نیز نوبت به خنک کاری میرسد تا محصول نهایی بدست آید. گفتنی است که دمای حوضچه مذاب حدود 450 درجه سانتی گراد است و روی در این دما با سطح فولاد آلیاژ میشود. به بیان دیگر فلز روی تنها یک پوشش ساده یا یک لایه چسبیده به فولاد نیست و با فولاد پیوند فلزی برقرار میکند. ضخامت لایه روی را استاندارد ISO 1461 بر پایهی ضخامت فولاد تعیین میکند، به این طریق که برای فولاد 1.5 تا ۳ میلی متر پوشش روی بایستی دست کم ۵۵ میکرون (حدود ۳۹۵ گرم بر مترمربع) و برای ۳ تا ۶ میلی متر دست کم ۷۰ میکرون (حدود ۵۰۵ گرم بر مترمربع) باشد.
محصولی که از این روش حاصل میشود قوطی گالوانیزه و پروفیل گالوانیزه صنعتی است که از ضخامت، مقاومت باربری و استحکام بیشتری برخوردار است. گاهی از روی ظاهر هم میتوان فولاد گالوانیزه را شناخت. سطح این محصول معمولا از الگویی بلوری برخوردار است که به آن اسپنگل هم میگویند. با این حال ضخامت پوشش با چشم غیرمسلح قابل اندازه گیری نیست و برای اطمینان از استاندارد بودن آن میبایست به گواهی یا نتیجه آزمون جرم پوشش رجوع کنید. گفتنی است که گاهی پروفیلها را با ضخامت بیشتری تولید میکنند. برای این کار سطح فولاد پیش از غوطه ور شدن سندبلاست میشود که بر اثر این روش ضخامت پوشش برای فولاد 1.5 تا 3 میل میتواند تا 85 میکرون نیز افزایش یابد.

خمکاری ورقهای گالوانیزه
در حالت دوم تقدم با گالوانیزاسیون است و ورق پیش از هر کاری به خط گالوانیزه گرم وارد میشود. یکنواختی محصول در این روش پوشش دهی به سرعت خط، دمای حوضچه روی و ارتفاع تیغهی هوا وابسته است. پس از انجام فرایند پوشش دهی، کلاف به نوار تبدیل میشود و دستگاه رول فرمینگ آن را به شکل پروفیل خم میکند. خروجی این روش به عنوان پروفیل سبک شناخته میشود و عموما برای کناف کاری و استفاده در سقف کاذب به کار میرود.
تفاوت اصلی خروجی این دو روش در ضخامت پوشش روی است. برای مقایسه ضخامت روی موجود در پروفیلهایی که به این دو روش تولید میشوند به استاندارد نام گذاری ورقهای گالوانیزه توجه کنید، این ورقها با نامهایی مثل Z100 تا Z275 عرضه میشوند. عددی که در کنار حرف Z نوشته شده است مجموع جرم روی (زینک) دو وجه ورق بر حسب گرم بر مترمربع است. حتی اگر Z275 را برای مقایسه در نظر آوریم هر وجه آن حدود 137 گرم بر مترمربع روی دارد. این در حالی است پوشش غوطه وری در فولاد 2 تا 3 میل حداقل 395 گرم بر مترمربع روی دارد. به بیان دیگر پوشش گالوانیزه در روش پس گالوانیزه (روشی که گالوانیزه پس از شکل دهی به پروفیل انجام میشود) حدود 3 برابر روش پیش گالوانیزه (روشی که گالوانیزه پیش از شکل دهی انجام میشود) است.
یک نکته کلیدی پیش از خرید پروفیل گالوانیزه یادآوری میکند که پروفیلهایی که از روش خمکاری ورق گالوانیزه (پیش گالوانیزه) تولید میشوند در لبهها و خطوط خمکاری پوشش کافی ندارند و حفاظتشان تا حد زیادی به اثر محافظتی نقاط مجاور وابسته است. به همین جهت بهتر است از این نوع پروفیل در فضاهای خشک داخل ساختمان استفاده شود و برای محیطهای مرطوب بیرونی بایستی سراغ مقطع پس گالوانیزه رفت.
انواع پروفیل گالوانیزه از نظر کاربرد
امروزه با رشد چشم گیر استفاده از مصالح سبک در صنایع ساختمانی تولید پروفیلهای گالوانیزه رو به فزونی گذاشته است. این محصول کاربردی بر اساس شکل ظاهری، روش تولید و ضخامت پوشش در دسته بندیهای مختلفی تولید میشود و شناخت انواع مختلف آن در گرو شناخت ویژگیهای منحصر بفرد هر یک و مورد استفاده به خصوص آنهاست. جدول زیر خلاصهای از مقایسه دو مورد از اصلیترین انواع پروفیل گالوانیزه را فراهم آورده تا امکان شناخت بهتر این محصول و روش مقایسه انواع مختلف آن را پیش از خرید میسر کند.
|
ویژگی |
قوطی و پروفیل صنعتی گالوانیزه |
پروفیل کناف و سقف کاذب |
|
روش پوشش دهی |
غوطه وری گرم پس از ساخت مقطع |
گالوانیزه کردن ورق، سپس خمکاری |
|
ضخامت ورق |
۲ تا ۴ میلی متر |
۰.۳ تا ۰.۶ میلی متر |
|
شکل مقطع |
مربع، مستطیل و مقاطع باز |
کانال C و U، نبشی و T |
|
هدف ویژه مصرف |
باربر یا قاب مقاوم |
نگهدارندهی صفحهی گچی، بدون بار سازهای |
|
نقطهی ضعف قابل توجه |
سوختن پوشش در محل جوش |
بدون پوشش ماندن لبههای خم و برش |
انواع پروفیلهای قوطی و صنعتی گالوانیزه
رایجترین پروفیلهای قوطی موجود در بازار را میتوان در چهار گروه دسته بندی کرد:
- قوطی مربع: از ۳۰×۳۰ تا ۱۰۰×۱۰۰ میلی متر در ضخامتهای ۲ تا ۴ میلی متر تولید میشود و عموما بدلیل طراحی متقارن سطح مقطع، در ساخت ستونهای سبک، قاب نرده و پایهی تجهیزات به کار میرود. گفتنی است که سطح مقطع مربعی پایداری و مقاومت بیشتری را در این پروفیل ایجاد کرده است.
- قوطی مستطیل: در اندازههای متنوعی مانند ۲۰×۴۰، ۳۰×۵۰، ۴۰×۶۰ و ۴۰×۸۰ در دسترس است و انتخاب مناسبی برای ساخت خرپا، پشت بند و قاب درب و پنجره به شمار میرود. ویژگیهای این پروفیل به قوطی مربعی نزدیک است و توان باربری بالایی دارد.
- مقاطع باز: پروفیلهایی با سطح مقطع Z، U، Hat و L در دسته مقاطع باز قرار میگیرند. علت نام گذاری نیز باز بودن سطح مقطع پروفیل در یک جهت است و همین مساله سهولت نصب را فراهم میکند. کاربرد اصلی این محصول تیرچه و پوششهای سبکی است که در اجرای آنها وزن نیز به اندازه ظرفیت بارگیری اهمیت دارد
- مقاطع سنگینتر ۳ و ۴ میلیمتری: پروفیل سنگین از انواع دیگر پروفیلها ضخیمتر و مقاومتر است و معمولا برای سازههایی با بار بیشتر، مانند سکوها، اسکلت سازی، ستونهای بزرگ و پایههای پنلهای خورشیدی به کار میرود. این محصول در بازار به مقاومت بالا در برابر فشار وزنی و رطوبت شناخته میشود.
در آخر نکتهای که کارگاهها میبایست همواره در کار با فولاد گالوانیزه در نظر داشته باشند این است که جوشکاری آن باعث ایجاد دود سمی روی (زینک) میشود و بهتر است پوشش فولاد را در فاصلهی حدود ۲۵ تا ۱۰۰ میلیمتری اطراف محل جوش خراشیده شود. همچنین حداکثر دمای کار پیوستهی گالوانیزه گرم نیز حدود ۲۰۰ درجهی سانتی گراد است و از همین رو برای کار در موتورخانههای داغ یا اطراف دودکشها گزینه مناسبی نیست.

انواع کناف و سقف کاذبی گالوانیزه
جدا از اینکه انواع پروفیلهای گالوانیزه با سطوح مقاومت مختلف فراخور نیاز، میتوانند در اجرای کناف و سقف کاذب به کار روند باید در نظر داشت که برای اجرای سقف و دیوار خشک، میبایست از چند پروفیل در کنار هم استفاده کرد که در واقع یک شبکهی فلزی را میسازند:
- F47 (CD): کانال اصلی و فرعی به عرض ۴۷ و بال ۱۷ و ضخامت 0.6 میلی متر در طولهای ۳، ۴ و 3.5 متر تولید میشود اما شاخهی ۴ متری آن با وزن تقریبی ۱.۴۶ کیلوگرم رایجتر است. این محصول از اصلیترین مصالح در صنعت ساخت و ساز خشک به شمار میرود و در درب و پنجره سازی، سیستمهای تهویه و گرمایشی نیز کاربرد دارد.
- U یا رانر: کانال دور سقف که رایجترین سایز آن با عرض ۲۵ و ارتفاع ۲۰ میلی متر تولید میشود. شاخهی ۳ متری آن حدود ۰.۸ کیلوگرم وزن دارد. پروفیل U در زیرسازی سقف کاذب به کار میرود و کمک شایانی به کاهش وزن سازه میکند.
- استاد و رانر دیواری: پروفیل استاد به عنوان مکمل پروفیل رانر در سازههایی که از اسکلت سبک بهره میبرند به کار میرود. استاد برخلاف رانر که به صورت افقی کار میشود، یک پروفیل عمودی است. کاربرد اصلی آن در ساخت اسکلت پارتیشنها و دیوارهای کاذب است. این پروفیل معمولا با ضخامت 0.5 یا 0.6 میلی متر تولید میشود.
- نبشی و پروفیل T: از نبشی عمدتا برای اتصال لبهها استفاده میشود اما در ترکیب با پروفیل T در اجرای سقف مشبک به کار میرود. این پروفیل که به شکل T انگلیسی ساخته میشود دارای سه پر است و از همین رو به نام سه پری یا سپری نیز شناخته میشود. گفتنی است که این محصول کاربرد گستردهای در صنایع مختلف دارد و سقف کاذب و کلاف بندی دیوار نیز از رایجترین کاربردهای آن به شمار میآیند
در انتخاب پروفیلهای مربوط به کناف کاری و سقف کاذب ضخامت بسیار تعیین کننده است. برای مثال تفاوت 0.5 و 0.6 میلی متر را در نظر آورید؛ ورق 0.6 حدود 20 درصد بیشتر فولاد دارد که به معنی سختی و مقاومت بیشتر در قبال خم شدن است و همچنین از قیمت بیشتری نیز برخوردار است. اگر چه این اختلاف در سقفهای ساده و کم بار چندان چشم گیز نیست اما در سقفهای دو لایه گچی یا آویزهای بلند میتواند تعیین کننده باشد.

وزن پروفیل گالوانیزه با معمولی چقدر تفاوت دارد؟
یک پرسش رایج در بین خریداران پروفیل گالوانیزه به اختلاف وزنی این محصول با پروفیل معمولی یا مشکی اشاره دارد. اگر چه میزان این اختلاف در فاکتور قابل بررسی است اما در برآورد پروژه و محاسبات فنی بسیار ناچیز است. با وجود این که پوشش روی (زینک) جرم نهایی محصول را افزایش میدهد اما این جرم افزوده نسبت به جرم فولاد بسیار سبک و قابل چشم پوشی است. یک قوطی ۵۰×۵۰ با ضخامت ۲ و طول ۶ متر را در نظر بگیرید؛ مجموع سطح داخلی و بیرونی برای همچین پروفیلی نزدیک به 2.35 متر مربع است. اگر پوشش غوطه وری به شیوه درستی انجام شده و حداقل جرم استاندارد را داشته باشد، تقریبا 0.9 کیلوگرم روی (زینک) به پروفیل اضافه میشود، یعنی تنها نزدیک به 5 درصد وزن شاخه به پوشش گالوانیزه اختصاص دارد. حال اگر همین قوطی از ورق Z275 ساخته شود، روی اضافه حدود ۰.۳ کیلوگرم (کمتر از ۲ درصد) و با Z100 حدود ۰.۱ کیلوگرم از وزن کل شاخه خواهد بود.
برای مشاهده اختلاف وزنی همچنین میتوانید از جدول وزن پروفیل کمک بگیرید و وزن ورق مورد نظر خود را با ورق سیاه هم ضخامت آن مقایسه کنید. در صورتی که وزن مقطع مورد نظر خود را در جدول نیافتید میتوانید با استفاده از یک فرمول ساده و با خطای زیر 10 درصد آن را برآورد کنید. برای این کار کافی است دو برابر مجموع طول و عرض منهای چهار برابر ضخامت را ابتدا در خود ضخامت و سپس در ۰٫۰۰۷۸۵ ضرب کنید. توجه داشته باشید که ابعاد به میلی متر هستند و نتیجه بدست آمده به کیلوگرم. خطای محاسبه برای مقاطع مختلف، متفاوت است و علت آن نیز به شعاع گوشهها و تلورانس ضخامت برمیگردد که در فرمول لحاظ نشده است. گفتنی است که وزن واقعی پروفیل در اغلب موارد از وزن محاسباتی بیشتر است.

در نهایت توجه داشته باشید که در خرید پروفیل گالوانیزه همواره سه احتیاط کاربردی را در نظر بگیرید، سه کنترل ساده که تا حد زیادی از بروز اختلافات آتی جلوگیری میکنند:
- ضخامت واقعی: استفاده از کولیس را برای سنجش ضخامت چند نمونه تصادفی فراموش نکنید. ضخامت اسمی همیشه با ضخامت واقعی برابر نیست.
- وزنکشی: وزن کل بار را با قبض باسکول و همچنین جدولهای وزن اسمی مقایسه کنید.
- نرخ و تاریخ: نرخ کیلویی را با قیمت روز پروفیل مقایسه کنید. امروزه تغییرات قیمت بسیار سریع و قابل توجه است. یک منبع قابل اطمینان مانند آهن پرایس که قیمت به روز محصولات فولادی را ارائه میکند خیال شما را از این بابت راحت خواهد کرد.