لوله گاز توکار و روکار، مسائل فنی بسیاری را تحت الشعاع قرار میدهد؛ مسائلی مانند ایمنی، هزینههای اجرا، شرایط نگهداری و تعمیرات احتمالی به انتخاب لوله توکار یا روکار وابستهاند. لولهای که قرار است برای سالها گاز مصرفی ساختمان را تامین کند میبایست از جنبههای گوناگون مورد بررسی قرار بگیرد. جنس لوله، ضخامت، روشهای مناسب جوشکاری، تستهای کنترل کیفیت و شرایط نصب باید قبل از خرید و اجرا بررسی شوند.
امروزه معمولا هر دو نوع لوله توکار و روکار از لولههای فولادی درزدار انتخاب میشوند اما این به معنی یکسان بودن این دو نوع لوله نیست. کیفیت درز جوش، آزمونهای تعیین کیفیت و استانداردهای تولید برای این دو محصول متفاوتاند. همچنین جنس و ویژگی پوشش محافظ، یک فرق لوله توکار و روکار است که در هر یک انتظارات متفاوتی را برآورده میکنند. علت اصلی تفاوت قیمت لوله گاز بر اساس نوع نیز به سبب تفاوت همین استانداردها، مواد و شیوههای به کار گرفته شده در تولید این محصولات است. در این مقاله قصد داریم راجع به تفاوتهای این دو نوع لوله بیشتر صحبت کنیم.
تفاوت لوله گاز توکار و روکار؛ تفاوت فقط در محل نصب نیست
اگر چه شاید محل نصب به خودی خودی اصلیترین تفاوت این دو لوله نباشد اما همین موضوع خود به مسائل دیگری دامن میزند که یکی از واضحترین آنها دسترسی است. لوله گاز روکار در فضای قابل مشاهده نصب میشود که برای تعمیر و نگهداری و تشخیص نشتیهای احتمالی یک مزیت بزرگ به حساب میآید. از دیگر سو عدم دسترسی آسان به لوله توکار تعمیرات را با دشواری و هزینههای بسیار بالا رو به رو میکند.
دومین مساله که شاید اصلیترین فرق لوله گاز توکار و روکار باشد شرایط محیطی است. دما، رطوبت و اسیدیته برای لولهای که در دل زمین یا دیوار دفن شده است تفاوت چشمگیر و تعیین کنندهای با لوله روکار دارد. به همین خاطر است که لوله توکار باید مقاومت بالایی در برابر خوردگی، رطوبت، و آسیبهای فیزیکی احتمالی حین حفاری، زلزله یا نشست ساختمان داشته باشد.
همانطور که پیشتر هم گفته شد در بسیاری از موارد برای هر دو نوع لوله توکار و روکار از لوله درزدار استفاده میشود اما باید در نظر داشت که متغیرهایی مانند گرید ورق فولادی، نوع جوش طولی و عایق کاری در این دو نوع از یکدیگر متفاوتاند. همچنین یک تفاوت عمده در نصب و بهره برداری نیز وجود دارد؛ لوله توکار بعد از نصب و پیش از پوشانده شدن باید حتما مورد آزمون قرار بگیرد تا چنانچه نقصی وجود دارد برطرف شود.
لوله گاز توکار چیست؟
لوله گاز توکار به جای اینکه در کنارههای سقف و دیوار جایگذاری شود، در کف زمین یا در دل دیوار و به طور کلی در بخشهای پوشیده ساختمان قرار میگیرد که اجرای آن مستلزم رعایت استانداردهای سخت گیرانه است. هر چند که لوله گاز توکار انتخاب بسیاری از افراد برای گازکشی ساختمان است اما در اغلب موارد برای انتقال گاز در مسافتهای طولانی و بین شهری به کار گرفته میشود. همچنین در اجرای لوله گاز توکار باید به موارد زیر توجه کرد:
- استفاده از لوله استاندارد و مناسب گازکشی ساختمان
- رعایت فاصله مناسب از تاسیسات آب و برق
- استفاده از پوشش ضد خوردگی در محلهای لازم
- انجام تست فشار و آزمون سیستم قبل از پوشاندن لوله
اگرچه اجرای لوله توکار زمان بر، پرزحمت و پرهزینه است اما برای کسانی که به طراحی داخلی و مرتب بودن ظاهر ساختمان اهمیت میدهند یک مزیت بزرگ نسبت به لولههای روکار به شمار میرود.
لوله گاز روکار چیست؟
لوله گاز روکار از متداولترین لولههای مورد استفاده در ساختمانها، کارگاهها، واحدهای صنعتی و سولههایی با کاربردهای مختلف است. این لولهها که در سطح دیوار، زمین یا سقف نصب میشوند قابل مشاهدهاند و از آن جایی که فرایند اجرای آنها از سرعت بیشتری برخوردار است معمولا برای پروژههایی که زمان و امکان دسترسی در آنها اولویت دارد انتخاب بهتری هستند.
چنانچه لولههای روکار دچار آسیب مکانیکی، نشتی یا زنگ زدگی شوند به راحتی و بدون نیاز به انجام عملیات عمرانی حفاری میتوان بررسی، تعمیر و یا تعویضشان کرد؛ موضوعی که میتواند در سیستم توکار هزینههای بالایی روی دست مالکین ساختمانها بگذارد. با این حال اجرای لوله گاز روکار در محیطهایی با رطوبت بالا و احتمال برخورد جسم سخت با لوله و آسیب فیزیکی، میتواند دردسر آفرین باشد. همچنین باید در نظر داشت که در اجرای لوله روکار هم مانند لولههای توکار باید از پوششهای محافظ برای افزایش دوام و البته ایجاد ظاهری بهتر استفاده کرد.
لوله کشی گاز با لوله درزدار بهتر است یا مانیسمان؟
انتخاب مناسب بین لوله گاز درزدار و لوله گاز مانیسمان به موارد بسیاری وابسته است. شاید رایجترین سوال بعد از اینکه از لولههای توکار استفاده کنیم یا روکار، همین باشد که باید سراغ لولههای درزدار رفت یا لولههای مانیسمان؟ مهمترین فاکتوری که برای پاسخ دادن به این پرسش بایستی در نظر گرفت شرایط کاری و فشار سیال عبوری است؛ چرا که روشهای متفاوت تولید این دو نوع لوله باعث بروز کیفیت متفاوتی در تحمل فشار و سازگاری با شرایط محیطی شده است. پس پیش از هر چیزی باید نیازها، سطح حساسیت و انتظاراتی که قرار است در پروژه پاسخ داده شود را به خوبی بشناسیم.
بارزترین تفاوت لوله درزدار با مانیسمان تفاوت در شیوه تولید آنهاست. لولههای مانیسمان بدون درز تولید میشوند و در فرایند ساخت آنها خط جوش طولی وجود ندارد. لولههای درزدار اما از خم کردن یک صفحه فولادی و جوش دادن دو سر آن تولید میشوند. در واقع همین یک تکه بودن لوله مانیسمان است که آن را به انتخابی مناسب برای شرایط کاری سخت و انتقال سیال پرفشار تبدیل کرده است. در پروژههای صنعتی و سیستمهایی که فشار یا دمای بالایی دارند مانند تجهیزات مربوط به صنعت نفت، نیروگاههای تولید برق، کارخانجات و پتروشیمیها غالبا استفاده از لوله گاز مانیسمان اولویت دارد.
اما هزینه تولید لوله مانیسمان پایین نیست و همین موضوع استفاده از این لوله را در پروژههای غیر صنعتی همچون لوله کشی ساختمانهای مسکونی غیر قابل توجیه کرده است. در کاربردهای معمولی استفاده از لولههای درزدار میتواند انتخاب بهتری باشد. اگر چه مقاومت لوله درزدار نسبت به لوله مانیسمان کمتر است اما به راحتی میتواند در انتقال گاز ساختمانهای مسکونی و تجاری عملکرد قابل قبولی از خود ارائه دهد.
به زبان ساده، انتخاب مانیسمان برای واحدهای مسکونی یا مغازههای معمولی شبیه استفاده از تجهیزات صنعتی سنگین برای یک کار ساده است. قطعا استفاده از لوله مانیسمان در پروژههای کوچک به لحاظ فنی مشکل آفرین نخواهد نشد اما با این انتخاب باید هزینه اضافی را بدون بدست آوردن یک مزیت قابل توجه پرداخت کنید.
تفاوت قیمت لوله گاز توکار و روکار؛ چرا یکی گرانتر است؟
قیمت بالاتر لوله گاز توکار به ویژگیهای لوله مربوط میشود. اگر استانداردهای تولید و برند هر دو لوله توکار و روکار مشابه هم باشد باز هم این دو لوله تفاوتهایی با هم دارند. بدلیل موقعیت جای گذاری لولههای توکار باید با شدت بیشتری از آنها در برابر رطوبت و زنگ زدگی محافظت شود. بنابراین هزینه عایقکاری مضاعف و آماده سازی در لولههای توکار، قیمت نهایی را افزایش میدهد.
از طرفی ضخامت لوله با بالا بردن وزن هر شاخه بر قیمت نهایی تاثیرمستقیم میگذارد. با مراجعه به جدول قیمتهای آهن پرایس در روز 19 مرداد 1405، میتوان مشاهده کرد که لوله توکار ¾ اینچی با ضخامت 2.9 میل به قیمت 147000 تومان به ازای هر شاخه به فروش میرسد که وزنی معادل 10.2 کیلوگرم دارد؛ در حالیکه لوله توکار ¾ اینچی با ضخامت 2.65 میل 123363 تومان قیمت گذاری شده است و وزن هر شاخه آن 9.27 کیلوگرم است.
این اعداد به نکات مهمی اشاره میکنند که در ادامه به توضیح آنها خواهیم پرداخت. نخست اینکه اختلاف قیمت را نباید به محل نصب نسبت داد. اگر چه در اجرای لوله کشی توکار هزینههایی مانند شیارزنی، پوشاندن مسیر، تستهای بیشتر و دقت اجرایی بالاتر نیز وجود دارد که قیمت نهایی پروژه را افزایش میدهند اما این هزینهها در قیمت خود لوله بیتاثیراند. پس به عنوان نکته اول در نظر داشته باشید که ضخامت لولههای توکار به طور کلی بالاتر از لولههای روکار است و طبیعتا استفاده از فولاد بیشتر وزن هر شاخه لوله را افزایش میدهد.
نکته دوم اینکه برای مقایسه قیمت لولههای توکار و روکار باید برند، استانداردهای تولید و سایز لوله یکسان باشد. بعنوان مثال اگر هدف مقایسه قیمت لوله گاز سپاهان باشد، مقایسه لوله توکار و روکار تنها زمانی واجد معناست که سایز، طول شاخه، واحد قیمت و اگر ممکن بود حتی ضخامت لولهها برابر یا دست کم قابل مقایسه باشند. پس برای انجام مقایسه باید مشخصات دقیق هر محصول را از جدول کارخانه و استاندارد مربوط به آن استخراج کنید. همچنین میتوانید مشخصات لولههای توکار و روکار را از طریق تماس با مشاورین آهن پرایس بدست آورید.