هزینه انرژی؛ پاشنه آشیل فولاد

بالا رفتن هزینه انرژی یکی از مسائلی است که تولید کننده ها به خوبی با آن آشنا هستند. مساله ای که در شرایط فعلی و با وجود ناترازی ها، می تواند کل سیستم تولید، عرضه و قیمت گذاری را در هر زمینه ای بالا ببرد. وقتی از حوزه های انرژی بری مانند فولاد صحبت می کنیم، تاثیر این افزایش قیمت ها می تواند دو چندان باشد!

در اردیبهشت 1405، رئیس انجمن تولید کنندگان فولاد اعلام کرد که هزینه انرژی برای تولید فولاد تا 65 درصد افزایش پیدا کرده است، موضوعی که انتظارات تورمی برای افزایش قیمت آهن آلات را تقویت کرد! اکنون اندیشکده فولاد و صنایع معدنی گزارشی ارائه داده است که پرده از حقایق بیشتری در خصوص این ماجرا بر می دارد! در ادامه این گزارش به بررسی چند و چون گران شدن انرژی و تاثیر آن بر بازار خواهیم پرداخت.

گران شدن انرژی؛ مشکل اصلی تولید

بر اساس گزارش منتشرشده از سوی اندیشکده فولاد و صنایع معدنی ایران، هزینه انرژی در سال مالی ۱۴۰۴ برای بسیاری از شرکت های فولادی با افزایش قابل توجهی همراه شده است. بررسی صورت های مالی شرکت ها نشان می دهد رشد هزینه برق و گاز در برخی فولادسازان به مراتب بیشتر از رشد سایر اجزای بهای تمام شده بوده و انرژی را به یکی از مهم ترین فشارهای هزینه ای صنعت فولاد تبدیل کرده است.

این افزایش هزینه در شرایطی رخ داده که صنعت فولاد همزمان با ناترازی برق و گاز، محدودیت تامین انرژی و افت دسترسی پایدار به شبکه مواجه بوده است؛ بنابراین فشار ایجادشده صرفا به گران تر شدن انرژی محدود نمی شود و محدودیت های انرژی می تواند با کاهش تولید و ضریب بهره برداری کارخانه ها نیز همراه شود. گزارش اندیشکده نیز تاکید می کند که بخشی از هزینه واقعی قطعی انرژی در صورت های مالی به شکل مستقیم دیده نمی شود و خود را در قالب کاهش تولید، افزایش سربار و افت سودآوری نشان می دهد.

در میان شرکت های بررسی شده، بیشترین افزایش هزینه انرژی مربوط به این پنج فولادساز بوده است:

در چنین شرایطی، افزایش هزینه انرژی می تواند مستقیما فشار صعودی بر بهای تمام شده محصولات فولادی و در نتیجه قیمت مقاطع آهن آلات وارد کند. با این حال، میزان انتقال این فشار به بازار برای همه محصولات یکسان نیست و به عواملی مانند وضعیت تقاضا، رقابت تولیدکنندگان، قیمت مواد اولیه و توان شرکت ها برای انتقال هزینه های جدید به قیمت فروش بستگی دارد. بنابراین، انرژی گران تر لزوما به معنای افزایش یکسان و فوری قیمت ورق، تیرآهن، میلگرد و سایر مقاطع نیست، اما افزایش سهم انرژی در بهای تمام شده، فشار هزینه ای قابل توجهی بر بازار فولاد ایجاد می کند.

گرانی ناشی از انرژی کی به بازار آهن می رسد؟

در واقع، اثر افزایش هزینه انرژی همین حالا نیز به بازار آهن رسیده است و بخشی از فشار افزایشی که در قیمت مقاطع فولادی مشاهده می شود، از افزایش هزینه تولید ناشی می شود. وقتی هزینه برق و گاز کارخانه ها با چنین سرعتی افزایش پیدا می کند، بهای تمام شده تولید نیز تحت فشار قرار می گیرد و این فشار در نهایت می تواند به قیمت فروش محصولات فولادی منتقل شود. گزارش اندیشکده فولاد و صنایع معدنی ایران نیز نشان می دهد انرژی در حال تبدیل شدن به یکی از مهم ترین عوامل تعیین کننده بهای تمام شده فولاد است.

اما اثر بحران انرژی فقط به گران تر شدن تولید محدود نمی شود. محدودیت برق و گاز می تواند به توقف یا کاهش ظرفیت تولید کارخانه ها منجر شود و در نتیجه، عرضه برخی محصولات فولادی در بازار کاهش پیدا کند. کاهش عرضه در شرایطی که تقاضا همچنان وجود دارد، می تواند فشار بیشتری بر قیمت ها وارد کند. تجربه محدودیت های انرژی نیز نشان داده که کمبود برق روی تولید برخی محصولات فولادی اثر گذاشته و عرضه بخش هایی از بازار را محدود کرده است.

از سوی دیگر، شرایط انرژی در سال ۱۴۰۵ نیز به یکی از نگرانی های جدی صنعت فولاد تبدیل شده و تداوم این وضعیت می تواند مزیت سنتی فولاد ایران، یعنی تولید مبتنی بر گاز طبیعی و برخورداری از انرژی ارزان تر، را به تدریج تضعیف کند. فولاد ایران بخش مهمی از تولید خود را بر مسیر احیای مستقیم و کوره قوس الکتریکی متکی کرده و بنابراین اختلال در تامین گاز و برق می تواند هم تولید داخلی و هم توان رقابت صادراتی را تحت تاثیر قرار دهد. در صورت تداوم رشد هزینه انرژی و کاهش مزیت هزینه ای، پیامد آن فقط در بازار آهن داخلی دیده نخواهد شد و می تواند رقابت پذیری فولاد ایران در بازارهای صادراتی را نیز تحت فشار قرار دهد.