وجود 40 درصد کل معادن کشور در استان کرمان و همچنین قرار گرفتن بزرگترین معدن سنگ آهن کشور در آن، این استان را به قطب معدنی تبدیل کرده است. اما مشکلات و مسائل عملیاتی و زیر ساختی به وجود آمده، از بهره وری 100 درصدی در معادن این استان جلوگیری کرده و مانع استفاده از حداکثر توان واقعی این غول معدنی شده است! مشکلی که رفع آن می تواند خدمتی بزرگ به چرخه تولید فولاد در کشور بوده و جایگاه ایران در رتبه بندی جهانی فولاد را ارتقا دهد.
در پنجمین نشست شورای معدن با حضور استاندار و نمایندگان مجلس به این مطالبات و مشکلات پرداخته شد و برای حل آنها راهکارهایی نیز ارائه شد. در ادامه، به مرور مطالبات مطرح شده در این نشست و راه حل های مطرح شده می پردازیم.
کرمان، غول اقتصاد غیرنفتی و بزرگترین خوراک دهنده صنایع فولاد
استان کرمان با استخراج بیش از 220 میلیون تن مواد معدنی و ارزش اقتصادی 650 هزار میلیارد تومانی در سال 1404، جایگاه خود را به عنوان یکی از مهمترین موتورهای اقتصاد غیرنفتی ایران تثبیت کرده است. نقش و تاثیر این استان در صنعت فولاد کشور نیز انکار ناپذیر است، معادن زغال سنگ زرند و کوهبنان با تولید بیش از 700 هزار تن زغال سنگ در سال 1404، بیشترین سهم را در تامین خوراک صنایع فولادی در کشور را داشته اند.
در کنار آن، وجود بزرگترین معدن سنگ آهن کشور در سیرجان، با دارا بودن 6 حوزه معدنی و ظرفیت قابل بهره برداری 190 میلیون تن تنها در معدن شماره یک، گل گهر سیرجان را به مهمترین مهره تامین مواد اولیه در زنجیره تولید فولاد تبدیل کرده است!
با این حال، افزایش سرعت رشد و توسعه فعالیتهای معدنی در این استان، نیاز به تقویت زیرساختهای استان و توجه بیشتر به مناطق پیرامونی معدن را بیش از گذشته نمایان کرده است. در پنجمین نشست شورای معادن استان کرمان با حضور استاندار، نمایندگان مجلس و فعالان معدنی در راستای حل این مشکلات، فهرست بلند این مطالبات معدنی مطرح شد که در ادامه آنها را مرور می کنیم.
مشکلات و مطالبات زیر ساختی بخش معدن در کرمان
نابرابری در توزیع منافع حاصل از فعالیتهای معدنی و کم توجهی به زیرساختهای پیرامونی، همواره یکی از دغدغههای اصلی فعالان این صنعت بوده است. متاسفانه با وجود ظرفیتهای عظیم معدنی در استان کرمان، به ویژه در مجموعه گل گهر (به عنوان بزرگترین منبع تامین کننده سنگ آهن، کنسانتره، آهن اسفتجی و گندله)، هنوز شاهد تقسیم عادلانه منابع حاصل از این ظرفیتها با مناطق محروم نیستیم.
نبود زیرساختهای برقی در مناطق محرومی نظیر رمشک که از ظرفیت کم نظیری برخوردار هستند، مانعی جدی بر سر راه آغاز فعالیت معادن و ایجاد اشتغال پایدار در این مناطق بشمار میرود. افزون بر همه اینها، عدم استفاده حداکثری از ظرفیتهای بینظیر معدن گل گهر می تواند باعث بروز اختلالات گسترده ای در فرایند اکتشاف و بهره برداری این مجموعه شود که نه تنها خود این مجموعه را با چالش روبرو خواهد کرد بلکه کل زنجیره تامین فولاد کشور را دچار مخاطرات جدی و جبران ناپذیری می کند.
این دغدغهها چندی پیش در پنجمین نشست شورای معدن استان کرمان نیز توسط استاندار، نمایندگان مجلس و فعالان معدنی مطرح شد و نسبت به چاره اندیشی برای رفع آنها اقدام شد.
مشکلات عملیاتی معادن کرمان، از تامین سوخت تا بلاتکلیفی محدودهها
در کنار نارساییهای زیرساختی، فعالان معدنی کرمان با چالشهای عملیاتی متعددی روبرو هستند که بسیاری از آنها ریشه در قوانین و فرایندهای اداری دارد. یکی از مهمترین این معضلات، تامین سوخت و موارد ناریه است. محدودیتهای امنیتی و فرایندهای پیچیده و زمانبر اداری، هزینههای تمام شده معدنکاری را به طور محسوسی افزایش داده و بهره برداری این بخش را با کاهش چشمگیری مواجه کرده است.
افزون بر اینها، بلاتکلیفی برخی محدودههای معدنی، که بخش عمده ای از آنها به دلایل مختلف در وضعیت بلوکه یا حبس قرار گرفته اند، به یکی از اصلی ترین موانع جذب سرمایه گذاریهای جدید در استان تبدیل شده است.
فعالان این حوزه یکی از مهمترین نگرانیهای خود را، پیامدهای تعطیلی معادن عنوان کردند. چرا که توقف فعالیت هر معدن، علاوه بر کاهش تولید، می تواند آثار اجتماعی و اقتصادی گسترده ای بر وضعیت اشتغال و معیشت کارکنان آن بگذارد. علاوه بر این، کاهش مواد اولیه زنجیره ای از تغییرات را ایجاد می کند که می تواند منجر به افزایش قیمت آهن آلات نیز بشود!
این مشکلات، پیشتر نیز در کمیسیون مشترک میان استان کرمان و یزد توسط روسای اتاق بازرگانی هر دو استان و همینطور مجید حجت، رئیس کمیسیون معدن اتاق کرمان مطرح و بر لزوم پیگیری آنها تاکید شده بود!
مطالبات نمایندگان مجلس برای توسعه متوازن معادن کرمان
توسعه فعالیتهای معدنی در استان کرمان بدون توجه همزمان به زیرساختهای حمل و نقل، مانع توسعه پایدار است و ایمنی جادهها و کارایی اقتصادی زنجیره تامین را با مشکلات جدی روبرو می کند. افزایش چشمگیر تردد کامیونها در محورهای مواصلاتی استان، به ویژه مسیر مسیر کرمان-سیرجان، ظرفیتهای جاده ای موجود را به چالش کشیده و نقاط حادثه خیز متعددی را در سرتاسر مسیر ایجاد کرده است. یکی از عوامل موثر در این افزایش تردد و تصادفات رانندگی، نبود حمل و نقل ریلی مناسب است، فقدان راه آهن مناسب، هزینههای جابجایی را افزایش داده و فشار اصلی حمل و جابجایی را بر دوش جادهها نهاده است.
در کنار این مسائل، وجود معادن غیر فعال و راکد در نقاط مختلف استان از جمله کرمان و راور که حدود 100 معدن بلاتکلیف را در خود جای داده اند، نشان از بی تدبیری در مدیریت داراییهای معدنی کشور دارد. این مشکلات و مطالبات در نشست پنجم شورای معدن کرمان نیز توسط نمایندگان مجلس، از جمله نمایندگان شهرستانهای کرمان و سیرجان بیان شد و بر اهمیت رفع و حل آنها تاکید شد.
راهکارها و رویکردهای مناسب برای رفع مشکلات و توسعه معادن کرمان
استان کرمان با 40 درصد کل ارزش معادن کشور، موتور اقتصاد غیرنفتی ایران است، اما ناترازی در زیرساختها، سهم ناکافی از مسئولیت اجتماعی شرکتهای بزرگ، بلاتکلیفی محدودههای معدنی و مواردی از این دست، غول معدنی ایران را از ظرفیت واقعی خود دور کرده است! برای خروج از بحران فعلی معادن کرمان، مجموعه از راهکارهای عملیاتی با محوریت همکاری، همدلی و توجه دولت به این مسئله حیاتی ارائه شده است که در ادامه برخی از آنها اشاره می شود:
- سرمایه گذاری و تقویت معادن گل گهر برای استفاده حداکثری از ظرفیتهای موجود و جلوگیری از بروز اختلال در زنجیره تامین محصولات فولادی؛
- همکاری دولت با وزارت نیرو جهت برقرسانی به مناطق محروم نظیر رمشک؛
- تعیین تکلیف معادن بلاتکلیف در اسرع وقت؛
- رفع مشکل تامین سوخت و مواد ناریه با همکاری دولت و نمایندگان استان؛
- افزایش سهم مسئولیت اجتماعی شرکتهای برتراز جمله گلهر؛
- نظارت بر هزینه کرد سهم 15 درصدی حقوق دولتی؛
- بهبود فرایند حمل و نقل استان از جمله توسعه مسیر راه آهن کرمان-سیرجان؛
جمع بندی
استان کرمان به عنوان قطب معدنی کشور و دارا بودن بزرگترین منابع مس، سنگ آهن، کرومیت و زغال سنگ، یکی از مهمترین پیشرانههای اقتصاد غیر نفتی و تامین کننده خوراک صنعت فولاد محسوب می شود. با این حال، توسعه فعالیتهای معدنی بدون توجه به زیرساختهای حمل و نقل، انرژی، معادن غیرفعال و ... منجر به مشکلات و چالشهای جدی شده است که در پنجمین نشست شورای معدن توسط استاندار، نمایندگان مجلس و فعالان در حوزه معدن مطرح شد.
حل این مشکلات و پیگیری مطالبات نیازمند عزمی راسخ و همکاری و همدلی میان مسئولان، نمایندگان و بخش خصوصی است که می تواند مسیر توسعه پایدار معادن کرمان را هموار سازد.