طرح سه فوریتی اقتصاد مقاومتی طی ماده 13، واردات تجهیزات و ماشین آلات خارجی که دارای مشابه داخلی هستند را ممنوع اعلام کرده است، این ماده تاثیرات گسترده ای بر نحوه تامین قطعات و ماشین آلات صنعت فولاد خواهد داشت که در ادامه به آنها اشاره می کنیم.
طرح سه فوریتی اقتصاد مقاومتی که به تازگی در مجلس شورای اسلامی، مطرح و تدوین شده است، در یکی از بند های خود، واردات ماشین آلات و تجهیزات خارجی که مشابه آنها در داخل وجود دارد را ممنوع و با افراد حقیقی و حقوقی که اقدام به این کار می کنند، طبق قانون مجازات اسلامی برخورد می کند.
ماده 13 این طرح، در صورت اجرای مناسب و پیگیری‌های استاندارد، منجر به تقویت و حمایت از تولیدات داخلی خواهد شد اما همزمان با چالش‌ها و ابهاماتی نظیر ظرفیت تولیدکنندگان داخلی و توانایی پاسخگویی آنها برای نیاز صنایع داخلی و رویکرد اتخاذ شده با تجهیزاتی که فناوری انحصاری دارند، روبرو است. موضوعی که تاثیرات طرح سه فوریتی اقتصاد مقاومتی برای حوزه فولاد را به مساله ای بخث برانگیز تبدیل کرده است! در ادامه این بند از طرح اقتصاد مقاومتی و شرایطی که برای صنایع فولادی ایجاد می کند را بررسی خواهیم کرد.
ماده 13 طرح اقتصاد مقاومتی و ممنوعیت واردات ماشین آلات خارجی
طرح اقتصاد مقاومتی که به تازگی توسط جمعی از نمایندگان شورای اسلامی و کارشناسان اقتصادی تدوین و در دسترس مجلس قرار گرفته است، از 24 ماده و 24 تبصره و در راستای ایجاد ثبات اقتصادی، مهار تورم، تقویت ارزش پولی و... تدوین شده است که در صورت اجرای دقیق و پیگیری‌های مناسب، می تواند تغییر و تحولات مثبتی را در شرایط اقتصادی و وضعیت صنعتی کشور ایجاد کند.
این طرح تاثیرات گسترده ای بر زنجیره تولید و تامین محصولات فولادی نیز خواهد داشت که یکی از آنها، تغییر مناسبات واردات و تامین ماشین آلات و تجهیزات حوزه فولاد است. طی ماده 13 این طرح اقتصادی، واردات هر نوع کالا، قطعات، تجهیزات و ماشین آلات صنعتی که مشابه یا مانند آنها در داخل کشور تولید و عرضه می شود، زین پس ممنوع اعلام شده و پس از اجرای این طرح، نسبت به آن جلوگیری به عمل خواهد آمد.
این طرح به منظور تضمین اجرای آن توسط فعالان اقتصادی و صنعتی، طی ماده 24 بیان کرده است که هرگونه تخلف از مواد و تبصره‌های طرح اقتصاد مقاومتی از جمله ماده 13، منجر به برخورد با شرکت، وزارتخانه، سازمان دولتی و بالاترین مقام مسئول آنها خواهد شد و به مجازات تعزیری درجه 1 ماده 19 قانون مجازات اسلامی محکوم می شود.
مزایای احتمالی ماده 13 طرح اقتصاد مقاومتی برای زنجیره تولید و تامین فولاد
ماده 13 طرح اقتصاد مقاومتی که شامل ممنوعیت واردات تجهیزات و ماشین آلات خارجی دارای مشابه داخلی می شود، در صورت اجرا، مزایا و منافعی برای صنایع و تولیدکنندگان داخلی خواهد داشت که اولین و مهمترین آنها، کاهش وابستگی به صنایع و تجهیزات خارجی است. کاهش و یا در مواردی عدم وابستگی به تامین کنندگان خارجی، از بروز مشکلات و چالش‌ها در صنایع و کارخانه‌های داخلی در صورت قطع رابطه یا تحریم، جلوگیری کرده و به آنها در ادامه فعالیت اقتصادی خود حتی بدون ماشین آلات وارداتی کمک می کند.
دومین مزیت ماده 13 برای صنعت فولاد، تقویت صنعتگران داخلی و صرفه جویی ارزی است. عدم واردات تجهیزاتی که مشابه آنها در داخل وجود دارد، در بلند مدت منجر به تقویت بازار تولیدات داخلی و رشد سطح علمی آنها خواهد شد که در صورت کنترل و پشتیبانی مناسب می تواند به گسترش علم و دانش این حوزه و افزایش تعداد تجهیزات بومی ساخت داخل می شود. همچنین، عدم واردات تجهیزات غیرضروری منجر به حفظ حجم ارز درنظر گرفته برای آنها شده و صرفه جویی و صرف آن در موارد حیاتی تر را به دنبال خواهد داشت.
پیامدهای منفی ماده 13 برای صنعت فولاد
ماده 13 طرح اقتصاد مقاومتی در صورت عدم اجرای استاندارد و فقدان انجام پیگیری لازم، می تواند پیامدها و نتایج منفی داشته باشد که زنجیره تولید مقاطع فولادی را با چالش روبرو کند. اولین و مهمترین چالش پیرامون این ماده، نامشخص بودن ظرفیت و توان تولیدی صنایع داخلی است. این طرح، واردات تجهیزات مشابه تولیدات داخلی را ممنوع کرده است اما این نکته که بخشی از واردات تجهیزات، واردات تکمیلی بوده است نه واردات کالاهای ناموجود در داخل کشور، را نادید گرفته است.
درواقع بخشی از واردات خارجی، در داخل کشور نیز تولید می شود اما زمان آماده سازی و حجم این تولیدات به اندازه ای نیست که پاسخگوی تمام نیاز داخل کشور باشد، لذا فولادسازان اقدام به واردات تکمیلی برای رفع نیاز صنایع می کنند. اما طرح مذکور با ممنوع اعلام کردن این اقدام، منجر به بروز چالش در روند تامین ماشین آلات تولیدی خواهد شد.
دومین چالش طرح مذکور در امکان و شیوه بومی سازی تجهیزات و فناوری‌ها است. هدف اصلی این طرح در نهایت، رسیدن به خودکفایی و عدم وابستگی به صنایع خارجی است و این درحالی است که هم اکنون بسیاری از تکنولوژی‌ها و فناوری‌های صنعت فولاد به صورت انحصاری در اختیار کشورهایی نظیر چین، ژاپن و ایالات متحده است (طرح اقتصادی مذکور همچنین خرید و واردات تجهیزات و ماشین آلاتی که رژیم صهیونیستی و آمریکا در تولید آنها نقش داشته باشد را منع کرده است.) و فناوری و علم تولید آنها نظیر فناوری الکترود گرافیتی، غلتک‌های پشتیبان و برخی قطعات یدکی ماشین آلات ریخته گری را در اختیار کشورهای دیگر قرار نمی دهند و این در تضاد با هدف نهایی این طرح یعنی خودکفایی است.
سومین پیامد منفی این طرح، بروز اختلال و وقفه در فرآیند تولید خواهد بود. ماشین آلات و تجهیزات نوردکاری فولاد همواره نیازمند به تامین قطعات یدکی و برخی لوازم مصرفی هستند و هنگامی که زمان تعویض یا تامین این لوازم برسد، خط تولید موقتا متوقف می شود تا سرویس‌های لازم انجام شوند. ماده 13 تاکید بر بومی سازی داشته و واردات غیرضروری را ممنوع اعلام کرده، به همین علت، در صورتی که مسئولین مربوطه، واردات قطعات و لوازم لازمه را ممنوع اعلام کنند، تا زمانی که تولیدکنندگان داخلی، دانش و فناوری لازم را بدست آورده و اقدام به تولید قطعه کنند، خط تولید متوقف خواهد ماند.