کویل آلومینیوم چیست؟ بررسی کاربردها و مزایا

این شکل از عرضه، امکان استفاده از آلومینیوم را در اندازه‌ها و کاربردهای مختلف فراهم می‌کند؛ از ساختمان و بسته بندی گرفته تا خودرو، تهویه و صنایع مختلف. در ادامه، هم با خود کویل آلومینیوم و کاربردهایش آشنا می‌شویم و هم تفاوت دو آلیاژ پرکاربرد 1050 و 3105 و عوامل موثر بر قیمت آن را بررسی می‌کنیم.

کویل یا رول آلومینیوم چیست؟

آلومینیوم، این فلز سبک، شکل پذیر و منعطف، معمولا در اشکال مختلفی به بازار عرضه می‌شود: ورق، کویل یا رول و پروفیل آلومینیوم.

کویل آلومینیوم، همان طور که از نامش پیداست، به صورت قطعات جداگانه و معمولا مستطیلی شکل عرضه می‌شود؛ یعنی ورق در ابعاد مشخص برش می‌خورد و هر قطعه طول محدودی دارد. اما در کویل، ماجرا کمی فرق می‌کند. در اینجا ورق آلومینیوم به صورت یک نوار پیوسته و بسیار بلند، به شکل کلاف درآمده است.

کویل را می‌توان شبیه یک قرقره غول آسا تصور کرد؛ با این تفاوت که به جای نخ یا سیم، مقدار زیادی ورق آلومینیومی دور آن پیچیده شده است. این پیوسته بودن، اتفاقا یکی از مهمترین مزیتهای کویل است. چون تولیدکننده یا مصرف کننده می‌تواند ورق را در طول مورد نیاز باز کند، برش بزند و به شکل دلخواه درآورد، بدون اینکه با قطعات کوتاه و جدا از هم سر و کار داشته باشد.

ورق آلومینیوم موجود در کویل‌ها در عرض‌ها و ضخامت‌های مختلف تولید و عرضه می‌شود و همین تفاوت باعث می‌شود هر کویل برای یک کار خاص مناسب‌تر باشد. طبیعتا ورقی که برای یک قطعه ساختمانی استفاده می‌شود، لزوما همان مشخصاتی را ندارد که برای یک مبدل حرارتی یا بسته بندی مورد نیاز است.

با این حال، یک ویژگی مشترک را تقریبا در همه این کاربردها می‌توان دید: ویژگی‌های جادویی خود آلومینیوم: بسیار سبک! بسیار شکل پذیر! و بسیار مقاوم به خوردگی! همین ترکیب کم نظیر باعث شده این فلز در بسیاری از صنایعی که هم وزن اهمیت دارد، هم شکل دادن به فلز و هم دوام آن، جای خودش را باز کند.

تقریبا می‌توان گفت آلومینیوم مثل مومی است که به راحتی زیر دست شکل می‌گیرد؛ تعبیر قدیمی و زیبای «چون موم در دست داوود آهنگر» می‌تواند به این ویژگی نزدیک باشد. البته این نرمی و شکل پذیری به این معنا نیست که همه آلیاژهای آلومینیوم نرم و ضعیف هستند؛ اتفاقا با تغییر ترکیب آلیاژ، می‌توان به خواص بسیار متفاوتی رسید که جلوتر به آن می‌رسیم.

از ورق آلومینیومی موجود در کویل می‌توان آن را به اندازه‌های مختلف برید، خم کرد، فرم داد و به قطعات و اجزای گوناگون تبدیل کرد. برای مثال، برخی آلیاژهای آلومینیوم در ساخت قسمتهایی از هواپیما، از جمله بخشهای مرتبط با بال و بدنه، کاربرد دارند. وزن پایین آلومینیوم در اینجا یک مزیت مهم است، چون هرچه وزن سازه کمتر باشد، در بسیاری از کاربردها استفاده از آن آسانتر و از نظر مصرف انرژی نیز به صرفه‌تر خواهد بود. همین ویژگیها است که پای آلومینیوم را به صنایع گوناگون باز کرده است!

کاربرد کویل آلومینیوم در چه صنایعی است؟

کویل آلومینیوم به خودی خود یک محصول نهایی برای یک کاربرد مشخص نیست؛ بلکه ماده اولیه‌ای است که می‌توان آن را به اشکال و اجزای مختلف تبدیل کرد. به همین دلیل، کاربردهای آن بسیار متنوع است.

• ساختمان: کویل آلومینیوم را می‌توان برش داد و به شکل‌های مختلف درآورد و برای نما، سقف، پوشش‌ها و برخی قطعات ساختمانی به کار برد. اینجا یکی از مهم‌ترین مزیت‌های آلومینیوم، یعنی سبکی، خودش را نشان می‌دهد. استفاده از ماده‌ای که در عین داشتن استحکام مناسب، وزن زیادی به سازه اضافه نکند، در بسیاری از کاربردهای ساختمانی اهمیت دارد. مقاومت مناسب آلومینیوم در برابر خوردگی هم باعث می‌شود در بخش‌هایی که فلز در معرض رطوبت و شرایط محیطی قرار دارد، گزینه قابل توجهی باشد.
• برق و الکترونیک: آلومینیوم رسانای خوب برق و گرما است و به همین دلیل در برخی قطعات و تجهیزات برقی و الکترونیکی مورد استفاده قرار می‌گیرد. در اینجا فقط رسانایی الکتریکی مطرح نیست؛ توانایی انتقال گرما هم مهم است. به زبان ساده، در تجهیزاتی که گرما باید از یک بخش دور شود، آلومینیوم می‌تواند به انتقال و دفع حرارت کمک کند. البته نوع آلیاژ، ضخامت و شکل قطعه در عملکرد نهایی اهمیت دارد.
• بسته بندی: یکی از آشناترین کاربردهای آلومینیوم را می‌توان در صنعت بسته بندی دید. ورق آلومینیومی که از کویل به دست می‌آید، می‌تواند برای تولید قوطی نوشیدنی، برخی انواع قوطی و ظروف غذایی و همچنین بعضی بسته بندی‌های دارویی به کار  رود. اینجا هم دو ویژگی آلومینیوم بسیار مهم هستند: سبکی و شکل پذیری. یعنی می‌توان ماده ای نسبتا سبک را به شکل‌های مختلف و بویژه به ضخامتهای گاه بسیار نازک درآورد و به محصولی کاربردی تبدیل کرد.
• خودروسازی و هوافضا: در صنعت خودرو، آلومینیوم در بخش‌هایی از بدنه، قطعات مختلف و سیستم‌های مرتبط با خنک کاری، از جمله بعضی اجزای رادیاتور و مبدل‌های حرارتی، کاربرد دارد. در هوافضا وزن اهمیت بسیار زیادی دارد. به همین دلیل، آلیاژهای آلومینیوم در ساخت برخی قطعات و سازه‌های مهم هواپیما به کار می‌روند. سبک بودن در کنار خواص مکانیکی مناسب باعث شده آلومینیوم در این صنعت هم مورد توجه باشد.
• تهویه و تبرید: یکی دیگر از کاربردهای مهم آلومینیوم، ساخت فین یا پره‌های نازک مبدل‌های حرارتی است. اگر تا به حال داخل بعضی تجهیزات سرمایشی یا تهویه را دیده باشید، احتمالا مجموعه‌ای از همین پره‌های نازک فلزی را دیده‌اید. رسانایی حرارتی مناسب آلومینیوم، در کنار قابلیت شکل پذیری آن، باعث شده این فلز برای چنین کاربردهایی بسیار مناسب باشد. این پره‌ها سطح تماس زیادی ایجاد می‌کنند و به انتقال بهتر گرما کمک می‌کنند.
• نفت، گاز و پتروشیمی: در برخی تجهیزات و پوشش‌های صنعتی مورد استفاده در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی نیز از آلومینیوم استفاده می‌شود. در این کاربردها، مقاومت مناسب در برابر خوردگی، وزن پایین و قابلیت شکل دهی آلومینیوم می‌تواند مزیت محسوب شود.

***

بنابراین، وقتی از کاربرد کویل آلومینیوم حرف می‌زنیم، با یک بازار محدود و یک صنعت مشخص روبرو نیستیم. کویل را می‌توان ماده اولیه بسیاری از محصولات دانست؛ محصولاتی که ممکن است دیگر در ظاهر هیچ شباهتی به یک رول بزرگ آلومینیومی نداشته باشند، اما در نهایت از همین ورق پیوسته ساخته شده‌اند.

انواع آلیاژ کویل آلومینیوم کدامند؟

شاید در نگاه اول تصور کنیم هرچه آلومینیوم خالص‌تر باشد، پس حتما بهتر است. اما ماجرا به این سادگی نیست. آلومینیوم با خلوص بالا، برای بعضی کاربردها بسیار مناسب است؛ مثلا در جاهایی که رسانایی یا شکل پذیری اهمیت زیادی دارد. اما گاهی به خواص دیگری مثل استحکام بیشتر، سختی بالاتر یا مقاومت مکانیکی متفاوت نیاز داریم. اینجاست که پای آلیاژها به میان می‌آید.

در آلیاژسازی، آلومینیوم را با مقدار مشخصی از عناصر دیگر ترکیب می‌کنند تا خواص آن تغییر کند. به این ترتیب می‌توان ویژگی‌هایی مثل استحکام، سختی، شکل پذیری، رسانایی و مقاومت به خوردگی را تا حدی تنظیم کرد.

برای مثال، اضافه کردن منگنز به آلومینیوم می‌تواند استحکام آن را افزایش دهد، بدون اینکه شکل پذیری آن به اندازه برخی آلیاژهای دیگر کاهش پیدا کند. بنابراین این تصور که «هرچه خالص تر، بهتر» همیشه درست نیست. اینکه یک آلیاژ بهتر باشد یا نه، به این بستگی دارد که قرار است چه کاری انجام دهد.

آلیاژهای آلومینیوم معمولا با سیستم‌های شماره گذاری چهاررقمی شناخته می‌شوند. چند خانواده مهم آنها عبارتند از:

از میان این خانواده‌ها، دو نمونه پرکاربرد که در بازار ورق و کویل آلومینیوم زیاد با آنها روبرو می‌شویم، 1050 و 3105 هستند.

• آلومینیوم 1050: در گروه سری 1xxx  قرار دارد و خلوص بالایی دارد. این آلیاژ نسبت به 3105 نرم‌تر است و رسانایی و شکل پذیری خوبی دارد.
• آلومینیوم 3105: در سری 3xxx  قرار می‌گیرد و منگنز عنصر آلیاژی اصلی آن است. این آلیاژ در مقایسه با 1050 معمولا استحکام بیشتری دارد و در عین حال، شکل پذیری مناسبی هم حفظ می‌کند. در واقع، این ماجرا را در فولاد هم می‌بینیم؛ وقتی مقدار مشخصی کربن و عناصر دیگر به آهن اضافه می‌شود، خواص فلز تغییر می‌کند و انواع مختلف فولاد با ویژگی‌های متفاوت به وجود می‌آید.

پس به طور کلی، آلیاژها راهی هستند برای اینکه آلومینیوم را متناسب با نیازمان تنظیم کنیم. یک جا رسانایی و شکل پذیری مهم‌تر است و جای دیگر استحکام. بنابراین نمی توان یک آلیاژ را برای همه کاربردها بهترین دانست.

مقایسه کویل ورق آلومینیوم 1050 و 3105

حالا که با خانواده های مختلف آلیاژهای آلومینیوم آشنا شدیم، بد نیست دو نمونه 1050 و 3105 را رو در روی هم بگذاریم.

این دو آلیاژ هر دو در تولید ورق و کویل آلومینیوم کاربرد دارند، اما انتخاب میان آنها به نیاز مصرف کننده بستگی دارد. اگر خلوص، رسانایی و شکل پذیری در اولویت باشد، 1050 می تواند انتخاب مناسبی باشد. اگر در کنار شکل پذیری، استحکام بالاتر اهمیت بیشتری داشته باشد، 3105 می تواند گزینه مناسبتری باشد.

بنابراین تفاوت اصلی را باید در ترکیب آلیاژی و در نتیجه، تفاوت خواص آنها جستجو کرد.

البته این جدول یک مقایسه کلی است. خواص نهایی ورق فقط به نام آلیاژ بستگی ندارد و عواملی مثل ضخامت، عملیات حرارتی و وضعیت تولید یا تمپر نیز می توانند روی ویژگی های محصول اثر بگذارند. به همین دلیل، هنگام خرید کویل آلومینیوم باید علاوه بر شماره آلیاژ، مشخصات فنی کامل محصول را هم در نظر گرفت.

قیمت هر کیلو کویل آلومینیوم چقدر است؟

قیمت آلومینیوم یک عدد ثابت نیست که بتوان برای همیشه یک رقم مشخص برای آن اعلام کرد. حتی ممکن است قیمت یک کویل در فاصله زمانی کوتاهی تغییر کند، چون قیمت نهایی به چند عامل مختلف وابسته است.

• نوع آلیاژ یکی از این عوامل است. 1050 و 3105 به دلیل تفاوت در ترکیب و کاربرد، لزوما قیمت یکسانی ندارند.
• ضخامت و عرض ورق هم اهمیت دارد. مشخصات فنی محصول مستقیما بر قیمت آن اثر می گذارد و محصولی با ابعاد و ویژگی‌های متفاوت، قیمت متفاوتی خواهد داشت.

علاوه بر این، کیفیت و مشخصات محصول، برند و کارخانه تولیدکننده و شرایط عرضه نیز می‌توانند در قیمت نهایی موثر باشند. در بعضی موارد، تفاوت در سطح کیفیت، استاندارد تولید یا مشخصات فنی باعث تفاوت قیمت می‌شود. از طرف دیگر، نمی‌توان شرایط بازار جهانی و داخلی را نادیده گرفت. قیمت جهانی آلومینیوم، نرخ ارز و وضعیت عرضه و تقاضا می‌توانند روی قیمت محصول در بازار داخلی اثر بگذارند. بنابراین قیمت هر کیلو آلومینیوم را باید در همان زمان و با توجه به مشخصات دقیق کالای مورد نظر بررسی کرد. به قول حافظ:

فی الجمله اعتماد نیست بر ثبات دهر،
کاین کارخانه‌ای است که تغییر می کنند!

برای رسیدن به قیمت واقعی، میتوانید سری به صفحه قیمت روز ورق آلومینیوم بزنید تا بر اساس نوع آلیاژ، ابعاد و مشخصات محصول به قیمت لحظه ای این مقطع دسترسی داشته باشید.