شرایط جنگی و مسدود شدن تنگه هرمز به عنوان اصلی ترین گذرگاه انرژی در جهان، باعث ایجاد بحرانی بزرگ در این حوزه شده است که بالا رفتن قیمت سوخت را به دنبال داشته است. انعکاس این افزایش ها در هزینه های حمل و نقل دریایی و بالا رفتن ریسک انتقال مواد اولیه، فشار جدیدی بر بازار جهانی فولاد وارد کرده و نگرانی ها درباره افزایش هزینه تمام شده محصولات فولادی و به دنبال آن بالا رفتن قیمت آهن آلات را افزایش داده است.
صنعت فولاد به عنوان یکی از انرژی برترین صنایع جهان، همواره نسبت به تغییرات بازار انرژی حساس بوده است. در شرایطی که مسیرهای مهم انتقال انرژی و کالا در منطقه با نااطمینانی مواجه شده اند، افزایش هزینه های لجستیک و انرژی می تواند بر قیمت محصولات فولادی، رقابت پذیری تولیدکنندگان و چشم انداز بازار جهانی اثرگذار باشد؛ موضوعی که نه تنها بازار جهانی فولاد، بلکه بازار ایران را نیز تحت شعاع قرار داده است. در ادامه شرایط فعلی بازار انرژی و نقش آن در بازار فولاد را بررسی خواهیم کرد.
نقش نفت و انرژی در هزینه های تولید فولاد
همانطور که اشاره کردیم انرژی یکی از مهمترین عوامل تعیین کننده در قیمت تمام شده فولاد است و تغییرات بازار نفت می تواند به صورت مستقیم و غیرمستقیم بر زنجیره تولید این صنعت اثر بگذارد. هر چند نفت به عنوان سوخت اصلی فرآیند تولید فولاد در بسیاری از کارخانه ها استفاده نمی شود، اما قیمت آن بر هزینه حمل و نقل، سوخت ماشین آلات، تولید برق، قیمت گاز طبیعی و سایر نهاده های انرژی اثرگذار است. به همین دلیل، افزایش قیمت نفت معمولا با رشد هزینه های عملیاتی در صنایع انرژی بر مانند فولاد همراه می شود.
به طور کلی مهمترین تاثیراتی که افزایش قیمت نفت بر هزینه تولید فولاد می تواند داشته باشد، از این قرارند:
- افزایش هزینه حمل و نقل دریایی: بخش زیادی از تجارت جهانی فولاد و مواد اولیه مانند سنگ آهن و زغال سنگ از طریق کشتی انجام می شود. افزایش قیمت سوخت کشتی ها باعث رشد کرایه حمل و افزایش هزینه واردات و صادرات فولاد می شود.
- رشد هزینه استخراج و انتقال مواد اولیه: ماشین آلات معدنی، کامیون های حمل سنگ آهن و تجهیزات زنجیره معدن به سوخت وابسته بوده و افزایش قیمت نفت هزینه تولید مواد اولیه فولاد را بالا می برد.
- افزایش قیمت گاز و برق: بازار انرژی به هم پیوسته است و رشد قیمت نفت می تواند بر قیمت سایر حامل های انرژی نیز اثر گذار باشد؛ تاثیری که هم جنبه های روانی و التهابی در بازار ایجاد می کند و هم به صورت مستقیم قیمت انرژی را بالا خواهد برد. این موضوع در صنایع انرژی بری مانند فولاد می تواند یک مسئله بسیار حائر اهمیت باشد.
- افزایش هزینه تولید آهن اسفنجی و کنسانتره: فرایندهای احیای مستقیم و کوره های قوس الکتریکی به انرژی پایدار نیاز دارند و افزایش هزینه انرژی مستقیما بر هزینه تولید این محصولات اثر می گذارد؛ وقتی مواد اولیه گران شود، افزایش قیمت محصولات نهایی کاملا قابل انتظار خواهد بود.
- افزایش هزینه بیمه و ریسک حمل و نقل: در شرایط جنگی فعلی هزینه های حمل و نقل دریایی به طور چشمگیری افزایش داشته است که اصلی ترین دلیل آن همین بحران انرژی و تامین سوخت است؛ هر چند از نقش افزایش حق بیمه کشتی ها نباید چشم پوشی کرد. این حق بیمه که در خیلی از موارد مستقیما به هزینه انتقال محموله افزوده می شود مبلغی قابل توجه خواهد بود.
- کاهش قدرت رقابت صادرکنندگان فولاد: افزایش هزینه های انرژی و حمل باعث می شود تولیدکنندگان برای حفظ سودآوری، قیمت فروش محصولات صادراتی را افزایش دهند؛ موضوعی که می تواند رقابت در بازارهای جهانی را دشوارتر کند.
با توجه به تمامی این موارد می توان گفت که قیمت فولاد وابستگی بالایی به نفت دارد و قدرت این کامودیتی در حوزه فولاد جهانی، مساله ای ثابت شده است. هر چند عوامل دیگری نیز در این میان دخیل بوده و موضوعاتی مانند رکود ساخت و ساز در بازار چین و جنگ تعرفه ای در غرب باعث شده است تا شرایط رکودی نسبی بر معاملات فولاد جهانی حاکم شده و تغییر چندان بالایی در قمیت ها مشاهده نشود.
تأثیر تنش های منطقه و جنگ در ایران بر هزینه تولید فولاد
افزایش تنش های ژئوپلیتیکی در منطقه خلیج فارس، به ویژه نگرانی درباره امنیت مسیرهای دریایی، باعث افزایش ریسک در حمل و نقل جهانی شده است. تنگه هرمز، دریای سرخ و مسیرهای مرتبط با صادرات انرژی و کالا، که از مهمترین شریان های تجارت جهانی محسوب می شوند، اکنونه درگیر فضای نااطمینانی بوده و همین موضوع هزینه بیمه، کرایه کشتی و زمان حمل را تا اندازه قابل توجهی افزایش داده است!
برای صنعت فولاد، این شرایط به معنای افزایش هزینه جابه جایی مواد اولیه مانند سنگ آهن، زغال سنگ کک شو و همینطور قراضه بوده است. در کنار این موضوع هزینه صادرات نیز افزایش داشته است! در صورت تداوم نااطمینانی های منطقه ای، تولیدکنندگان و مصرف کنندگان فولاد ناچار خواهند بود ریسک های جدید حمل و نقل را در قیمت گذاری های خود لحاظ کنند.
وضعیت فولاد ایران در شرایط فعلی
صنعت فولاد ایران در شرایطی با افزایش ریسک های منطقه ای و رشد هزینه های جهانی انرژی مواجه شده که خود نیز با چالش های داخلی در حوزه تامین انرژی دست و پنجه نرم می کند. ناترازی برق و گاز در سال های اخیر به یکی از مهمترین محدودیت های تولید فولاد تبدیل شده است؛ به طوری که در دوره های اوج مصرف، محدودیت یا قطع انرژی باعث کاهش ظرفیت تولید، توقف خطوط تولید و افزایش هزینه های عملیاتی کارخانه ها می شود. این موضوع در شرایطی که بخش بزرگی از تولید فولاد کشور به روش احیای مستقیم و کوره های قوس الکتریکی انجام می شود، اهمیت بیشتری دارد، زیرا این فرآیندها وابستگی بالایی به تامین پایدار برق و گاز دارند.
از سوی دیگر، افزایش هزینه های حمل و نقل دریایی و تشدید ریسک های منطقه ای می تواند فشار مضاعفی بر زنجیره فولاد ایران وارد کند. این مساله هم در تامین مواد اولیه حساسی مانند کنسانتره که ظرفیت تولید بومی آن پایین است، یا زغال سنگ کک شو که نوع داخلی آن کارایی کامل را نداشته و نیاز به ترکیب با انواع وارداتی دارد، مساله ای مهم تلقی می شود.
در چنین شرایطی، صنعت فولاد ایران علاوه بر مواجهه با چالش ناترازی انرژی، باید با افزایش هزینه های لجستیک و کاهش حاشیه سود نیز مقابله کند؛ مسائلی که مدیریت مصرف انرژی، بهینه سازی تولید و برنامه ریزی دقیق خرید و فروش را برای فعالان این صنعت ضروری تر از گذشته کرده است.
نتیجه گیری
بازار جهانی فولاد در شرایطی قرار گرفته که از یک سو با فشار افزایشی هزینه های انرژی و حمل و نقل مواجه است و از سوی دیگر، ضعف تقاضای جهانی مانع از رشد سریع قیمت ها می شود. افزایش قیمت نفت و تشدید تنش های منطقه ای، فعلا مهمترین عامل نگرانی برای افزایش هزینه های تولید و تجارت فولاد به شمار می رود. برای بازار فولاد ایران نیز ادامه این شرایط می تواند به معنای افزایش هزینه های جانبی، دشوارتر شدن تجارت دریایی و فشار بیشتر بر تولیدکنندگان باشد. در چنین شرایطی، رصد تحولات انرژی، مسیرهای حمل ونقل و بازارهای جهانی مواد اولیه برای فعالان زنجیره فولاد اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد.