مهمترین مشخصات فنی لوله داربستی را بشناسیم

لوله داربستی یکی از پرکاربردترین محصولات فولادی در صنعت ساخت و ساز است که بیشترین موارد استفاده آن اجرای نمای ساختمان‌ها و اسکلت بندی سازه‌های موقت را شامل می‌شود. این لوله‌ها بدلیل کاربرد گسترده در ساختمان سازی با مشخصات فنی مختلفی تولید می‌شوند که شناخت آن‌ها برای انجام خریدی ایمن و اقتصادی ضروری است.

در خرید لوله داربستی، چه خرید خرد باشد و چه عمده، خریدار بایستی از انواع جنس، سایز و شیوه‌های تولید لوله‌های داربستی مطلع باشد. در این مقاله علاوه بر موارد فوق، به روش‌های تست مقاومت و تفاوت لوله‌های سبک و سنگین نیز خواهیم پرداخت.

ویژگی‌های فنی لوله داربستی کدام‌اند؟

مشخصات فنی لوله‌های داربستی می‌تواند شامل یک لیست چند ده صفحه‌ای باشد، اما دانستن همه آن‌های برای پیمانکاران و خریداران این محصول ضروری نیست. از این بین چند پارامتر کلیدی که بیشترین تاثیر را بر کیفیت، ایمنی و قیمت لوله داربستی می‌گذارند موضوع بحث ما خواهند بود. این پارامترها عبارت‌اند از:

قطر لوله داربست

لوله‌های داربستی عموما در قطر ثابتی تولید می‌شوند که منطبق بر استاندارد جهانی است. این مساله اگر چه امکان طراحی‌های منحصر به فرد را محدود می‌کند اما باعث یکپارچگی، امنیت و ارتقاء شبکه تامین می‌شود؛ به این معنا که هر لوله‌ای با هر برندی می‌تواند با اتصالات و کوپلینگ‌های مختلف جفت شود و حتی در صورت آسیب دیدن یک قطعه به راحتی می‌توان آن را با قطعه استاندارد دیگری جایگزین کرد.

قطر لوله داربستی (قطر خارجی دهانه لوله مورد نظر است و نه قطر حفره داخل لوله) برابر با اندازه استاندارد 48.3 میلی‌متر است که تقریبا معادل 2 اینچ است. رایج‌ترین سایز لوله همین لوله‌های 2 اینچی هستند که با استانداردهای مربوط به بست‌های داربستی هماهنگ‌اند و گاهی «لوله 5» یا «نمره 5» هم نامیده می‌شوند. با این حال لوله‌های داربستی به ندرت با  قطرهای دیگری هم تولید می‌شوند که موارد استفاده به خصوصی دارند.

ضخامت لوله داربست  (گوشت لوله)

ضخامت دیواره لوله که به اصطلاح «گوشت لوله» نیز نامیده می‌شود یکی از مهم‌ترین مولفه‌های مشخصات فنی لوله داربستی است. ضخامت لوله که یک مولفه‌ی مقاومتی است به طور مستقیم بر استحکام لوله در برابر خمش، پیچش و بار وارده اثر می‌گذارد. مقادیر رایج ضخامت برای این محصول 2، 2.5 و 3 میلی‌متر است. لوله با ضخامت 3 میل وزن، مقاومت و قیمت تمام شده بیشتری دارد. لوله‌هایی با ضخامت بیشتر(مانند 4 میل) نیز برای مصارف ویژه صنعتی تولید می‌شوند.

وزن لوله داربستی

وزن لوله هم در محاسبات فنی و هم در محاسبات مالی اهمیت دارد. اگر چه لوله داربستی به صورت شاخه‌ای معامله می‌شود اما مبنای محاسبه قیمت وزن لوله است. وزن لوله تحت تاثیر عواملی همچون طول شاخه (که معمولا 6 متری است)، قطر دهانه، ضخامت و استاندارد تولید تعیین می‌شود. جدول زیر وزن تقریبی یک شاخه 6 متری لوله داربستی با ضخامت‌های مختلف و رایج در بازار آهن آلات را نشان می‌دهد:

وزن تقریبی هر شاخه ۶ متری	ضخامت لوله
حدود ۱۴ تا ۱۸ کیلوگرم	۲ میلی‌متر
حدود ۱۷ تا ۲۲ کیلوگرم	2.5 میلی‌متر
حدود ۲۱ تا ۲۶ کیلوگرم	3 تا 3.2 میلی‌متر

اختلاف وزنی بین لوله‌هایی با ضخامت یکسان بدلیل استانداردها و تلورانس خطوط تولید کارخانه‌ها متفاوت است. همچنین مواد اولیه و عناصر آلیاژی به کار رفته در ترکیب شیمیایی لوله در کارخانه‌های مختلف می‌تواند متفاوت باشد که به تغییرات وزنی منجر می‌شود.

آلیاژ لوله داربستی

یکی دیگر از مهم‌ترین مشخصات فنی لوله داربستی جنس یا متریال به کار رفته در تولید است. بدلیل کاربرد لوله داربستی به عنوان اسکلت سازه موقت و سکوهای مرتفع برای اجرای نمای ساختمانی، مقاومت در برابر فشار بالای وزنی یک ویژگی جدایی ناپذیر لوله‌های داربستی به شمار می‌رود. اهمیت این ویژگی باعث شده است لوله‌ها غالبا از ورق فولاد سیاه و معمولا به روش نورد گرم تولید شوند.

گاهی بدلیل شرایط اقلیمی و رطوبت بالا، در فرایند ساخت این محصول از ورق گالوانیزه نیز استفاده می‌شود؛ چرا که گالوانیزه مقاومت بالایی در برابر رطوبت و خوردگی دارد و باعث افزایش عمر مفید لوله داربستی می‌شود. همچنین لوله‌های ساخته شده از آلومینیوم هم در بازار موجود هستند که وزن بسیار کمتری از نمونه‌های فولادی دارند و برای پروژه‌های سبک مناسب‌اند. البته باید به این نکته توجه شود که مقاومت لوله‌های آلومینیومی بسیار کمتر از نوع فولادی آن‌هاست. همچنین لوله‌هایی با جنس فایبرگلاس برای مصارف بسیار محدود و خاص (عمدتا جهت پرهیز از برق گرفتگی) نیز تولید می‌شوند که حجم بسیار پایینی از معاملات بازار را به خود اختصاص می‌دهند.

درزدار یا بدون درز بودن، کدام بهتر است؟

تفاوت بین لوله‌های درزدار یا بدون درز برای خریدار در میزان مقاومت و قیمت آن‌هاست. این تفاوت که از شیوه تولید متفاوت این دو نوع لوله ناشی می‌شود موضوعی است که در ادامه متن پیش رو به آن خواهیم پرداخت.

لوله درزدار داربستی: لوله درزدار از طریق نورد گرم ورق فولادی ساخته می‌شود. به راحتی می‌توان این نوع از لوله را به واسطه خط جوش قابل مشاهده، از لوله بدون درز (مانیسمان) تشخیص داد. در فرایند تولید لوله درزدار ورق فولادی خم می‌شود و سپس لبه‌های به هم رسیده‌ی ورق بوسیله جوش مقاومتی الکتریکی (ERW) یا جوش زیرپودری (SAW) به یکدیگر متصل می‌شوند. لوله‌های درزدار داربستی معمولا نسبت به سایر لوله‌های درزدار (مثل لوله‌های آب یا گاز) از دقت پایین‌تری در خط جوش برخوردارند؛ اما این موضوع نقصانی در عملکرد آن‌ها به شمار نمی‌رود چرا که قرار نیست از داخل تحت فشار باشند و صرفا کاربرد سازه‌ای و باربری دارند.

لوله بدون درز (مانیسمان): نوع دیگر لوله داربستی لوله بدون درز یا مانیسمان یا سیم‌لس (Seamless) است که در سطح صاف و یکنواخت آن هیچ اثری از خط جوش نیست. این محصول از حرارت دهی به شمش فولادی و اعمال کشش، بدون نیاز به جوشکاری تولید می‌شود. این روش تولید که پیچیده‌تر از روش قبلی است باعث بالا رفتن قیمت لوله مانیسمان می‌شود اما از دیگر سو استحکام و مقاومت محصول را نیز به طرز چشم گیری افزایش می‌دهد.

لوله داربستی بدون درز برای کاربردهای حساس و تحت فشار بسیار مناسب‌تر است و جداره یکنواخت و مقاومی دارد اما در اغلب پروژه‌ها می‌توان از لوله درزدار هم استفاده کرد. لوله‌های درزدار نیز توان بالایی در تحمل بار فشاری و خمشی سازه‌ها دارند و همچنین انتخابی به مراتب مقرون به صرفه‌تر به شمار می‌روند.

تست مقاومت لوله داربست چطور انجام می‌شود؟

برای اطمینان از کیفیت مکانیکی و استحکام لوله‌ داربستی، آزمون‌های مختلفی روی لوله‌ها انجام می‌شود. مهم‌ترین ویژگی لوله که مورد آزمایش قرار می‌گیرد تحمل بار سازه است. تولید کننده پیش از عرضه محصولات به بازار با تست‌های مختلف و بازرسی‌های چشمی، کیفیت و درستی ابعاد دسته‌ی (بچ Batch) لوله‌های تولید شده را بررسی می‌کند. هر یک از آزمون‌ها به سنجش طیف متفاوتی از مشخصات محصول می‌پردازند که در ادامه به مهم‌ترین آن‌ها اشاره خواهد شد:

• آزمون کشش (Tensile Test): طی این آزمون مقاومت لوله در برابر نیروهای کششی مورد سنجش قرار می‌گیرد تا ضریب توانش لوله در برابر کشیدگی (تا جایی که لوله پاره نشده و تغییر شکل ندهد) بدست آید.
• آزمون فشار (Pressure Test): در این مرحله مهم‌ترین ویژگی لوله داربستی که مقاومت وزنی بالا و استحکام در برابر نیروی وزنی بیرونی است سنجیده می‌شود.
• آزمون ضربه (Impact Test): نیروی ناشی از ضربه برعکس فشار که یک نیروی مستمر بیرونی است، به طور ناگهانی اعمال می‌شود. آزمون ضربه رفتار لوله در برابر برخوردهای ناگهانی که عموما حین حمل و نقل و اجرای داربست رخ می‌دهند را بررسی می‌کند.
• بازرسی مغناطیسی (Magnetic Particle Inspection): این آزمون برای بررسی یکنواختی محصول و شناسایی ترک‌ها و نقایص در سطح لوله انجام می‌شود. برای این منظور بعد از مغناطیس کردن لوله، ذرات ریز آهنی که رنگی یا فلورسنت هستند را بر سطح لوله می‌پاشند تا با بررسی خطوط میدان مغناطیسی، حفره‌ها و عیوب احتمالی لوله شناسایی شود.
• بازرسی چشمی (Visual Inspection): کنترل صافی و یکنواختی لوله (عدم وجود تاب خوردگی و خمیدگی) توسط نیروی انسانی انجام می‌شود. این بازرسی همچنین به منظور تشخیص عیوب آشکاری نظیر ترک خوردگی، تاول، پوسته پوسته شدن، خراشیدگی عمیق، زنگ زدگی و سایر ناهنجاری‌های ظاهری انجام می‌شود.

لوله‌های غیر استاندارد در برابر پیچش به سرعت دچار ترک می‌شوند و ممکن است حین حمل و نقل با کوچک‌ترین ضربه دچار دفرمگی و فرو رفتگی شوند که می‌تواند باعث ضرر مالی برای پیمانکاران شود. با این حال استفاده از لوله‌های غیر استاندارد تنها به ضرر مالی ختم نمی‌شود و می‌تواند سلامت کارگران را با تهدید جدی مواجه کند. بنابراین پیش از خرید لوله داربستی بهتر است از طریق تماس با شماره تلفن 02154103 نتایج آزمون‌های کنترل کیفیت را از مشاورین آهن پرایس دریافت کنید.

تفاوت لوله داربستی سنگین و سبک در چیست؟

تقسیم بندی لوله‌های داربستی بر اساس موارد متنوعی صورت می‌گیرد. یکی از رایج‌ترین دسته بندی‌ها در بازار ایران بر اساس دو مولفه‌ی ضخامت و وزن انجام می‌شود. سه دسته سبک، متوسط و سنگین بر اساس ضخامت لوله از یکدیگر تفکیک می‌شوند تا در کاربردهای مشخصی مورد استفاده قرار گیرند.

همانطور که در جدول فوق اشاره شده است لوله‌های داربستی سبک در پروژه‌هایی که تحمل وزنی کمتری مورد نیاز است استفاده می‌‌شوند و وزن و ضخامت کمتری هم دارند. از همین رو حمل و نقل و نصب آن‌ها با سهولت بیشتری نسبت به لوله‌های ضخیم‌تر انجام می‌شود. در مقابل لوله‌های سنگین در اجرای سازه‌های ماندگارتر (میان مدت و بلند مدت) به کار می‌روند تا بارهای سنگین‌تری را تحمل کنند.

از بین سایزهای مختلف لوله داربستی، صنعت ساخت و ساز معمولا گرایش بیشتری به استفاده از لوله‌هایی با ضخامت 2 و 2.5 میلی‌متر دارد. دلیل استفاده گسترده از این سایز لوله نیز به تطابق بهتر با پروژه‌های رایج و سهولت نصب و اجرا باز می‌گردد. با این حال انتخاب بین نوع سبک و سنگین باید با در نظر داشتن ارتفاع سازه، میزان بار وارده، ابزار، مصالح، اهداف و شرایط محیطی پروژه انجام شود. اگر چه لوله سنگین، وزن و متعاقبا هزینه خرید و اجرای بالاتری را به همراه دارد اما برای پروژه‌های صنعتی و بلند مدت انتخاب بهتری است.

نتیجه گیری

در آخر می‌توان گفت داشتن اطلاعات عمومی و کلی از مشخصات فنی لوله‌های داربستی می‌تواند انتخاب بهتری را به ارمغان بیاورد اما همیشه هم به خودی خود راهگشا نیست و تماس با مشاوران و متخصصین بازار آهن همواره می‌تواند کاستی‌های دانشی خریداران را برطرف کند. مشاوران آهن پرایس علاوه بر ارائه قیمت روز می‌توانند شما را در انتخاب محصولی متناسب با نیازهای پروژه یاری کنند.