صنایع پایین دستی داخلی نظیر لوله و پروفیل، خودروسازی، ساختمان سازی و... به دلیل عدم تامین نیاز ورق گرم، نمی توانند با تمام ظرفیت و توان تولیدی خود اقدام به تولید مقاطع فولادی مورد نیاز بازار کنند.
این کمبود به گفته فعالان برجسته این حوزه منجر به خارج شدن بخش قابل توجهی از ظرفیت داخلی و کاهش تولید خواهد شد. علت این کمبود عرضه، صادرات بخشی از ورق گرم تولید شده در داخل به خارج کشور و تصور اشتباه دولت مبنی بر اشباع تقاضا در بخش این محصول تخت فولادی است.
شکاف عمیق میان میزان عرضه و تقاضای ورق گرم
یکی از پرکاربردترین محصولات فولادی در کشور که نقش بسیار مهم و حیاتی در صنعت لوله و پروفیل سازی دارد، ورق گرم یا همان ورق سیاه است. ورق سیاه به علت فرآیند تولید نورد گرم که در آن شمشهای فولادی تا دمای بسیار بالایی (1200 درجه سانتی گراد) حرارت داده می شوند و سپس از میان غلتکهایی عظیم برای کاهش ضخامت و افزایش طول عبور می کنند، از استحکام و مقاومت بسیار بالایی در مقابل ضربه و فشار برخوردار است. این عامل باعث شده که به یکی از پایههای اصلی و الزامی در حوزههای مختلف از جمله صنایع لوله و پروفیل، صنایع خودروسازی، ساخت مخازن و تانکرها و موراید ازین دست تبیدیل شود.
فولاد مبارکه اصفهان، صبا فولاد گیلان و شرکت فولاد اصفهان به ترتیب بزرگترین و پیشروترین تولیدکنندگان ورق گرم در کشور هستند و بیشترین سهم را از ورقهای عرضه شده به بازار دارند. کارخانههای تولیدی دیگری نیز نظیر کاویان اهواز، اکسین خوزستان، فولاد گیلان، امیرکبیر کاشان و... این مقطع فولادی حیاتی را تولید می کنند اما مشکل در اینجاست که حتی مجموع ورقهای گرم تولیدشده توسط این کارخانهها و 11 تولیدکننده بزرگ دیگر نیز، پاسخگوی نیاز صنایع وابسته به آن نیستند!
درحال حاضر کارخانههای تولیدی داخل کشور، یا به علت عدم استفاده از ظرفیت واقعی آنها و یا فقدان ظرفیت لازم برای افزایش تولید، توان پاسخگویی به نیاز صنایع لوله سازی، پروفیل سازی، صنعت خودروسازی، حوزه ساخت و ساز و... به ورق سیاه را ندارند و کشور برای تامین نیاز خود باید به سمت واردات از کشورهای بزرگ تولیدکننده این ورق نظیر چین، روسیه و کره برود.
اما تنش ایجاد شده در بازار این محصول فولادی تخت تنها به علت عدم واردات آن برای تامین نیاز تولیدکنندگان نیست بلکه درحال حاضر با وجود نیاز مبرم و آشکار صنایع داخلی به این محصول، بخشی از آن به خارج از کشور صادر می شود و این اقدام تامل برانگیز دستگاه اجرایی باعث برانگیختن صدای اعتراض سرتاسر صنف پروفیل و لوله سازی شده که در ادامه به مطالبات و انتقادات آنها می پردازیم.
آنوش رحام: تصور بورس کالا از وجود مازاد عرضه اشتباه است!
آنوش رحام، دبیر اتحادیه تولیدکنندگان لوله و پروفیل کشور یکی از برجسته ترین معترضان به ساز و کار نحوه عرضه ورق گرم در بورس کالا است، آنوش رحام بیان کرده است که اقدام دولت برای صادرات ورق گرم به خارج از کشور امری نادرست و آسیب زا برای صنایع داخلی است و تداوم این امر می تواند منجر به خارج شدن بخش قابل توجهی از ظرفیت تولیدی لوله و پروفیل از روند تولید شود و میانگین تولید ماهیانه آنها را به شدت کاهش دهد.
وی معتقد است که استدلال دولت برای صادرات ورق سیاه، وجود مازاد عرضه آن در بورس کالا است، همانطور که دادههای تالار بورس در روز پنجشنبه نشان دهنده 381 هزار و 90 تن مازاد عرضه بود؛ اما رحام تاکید می کند که این اعداد به هیچ وجه انعکاسی از نیاز و حجم تقاضای واقعی موجود در بازار نیستند و با انتقاد از از ساز و کار نحوه عرضه ورق گرم در بورس کالا توسط فولاد مبارکه، آن را باعث بروز سوء تفاهم در درک نیاز بازار توسط دولت دانسته که منجر به این استنباط اشتباه، مبنی بر اینکه: «تقاضای داخلی برای ورق گرم به حد اشباع رسیده و تولیدکنندگان بزرگ باید محصولاتشان را به سمت صادرات هدایت کنند»
شده است.
دبیر اتحادیه تولیدکنندگان لوله و پروفیل اضافه کرد:
مقدار نیاز واقعی تولیدکنندگان لوله و پروفیل به ورق گرم بسیار بیشتر از برآوردهای دولت و بورس کالا است و حتی اگر کل ورقهای تولیدی توسط فولاد مبارکه به بازار عرضه شود و هیچ ورق گرم صادراتی در کشور نداشته باشیم، باز هم پاسخگوی نیاز واقعی تولیدکنندگان نخواهد بود و باید واردات داشته باشیم.
این موضوع نشان از حجم قابل توجه کمبود در صنعت لوله و پروفیل است که برای جبران آن نه تنها واردات صورت نگرفته بلکه بخشی از تولید داخلی نیز صادر شده.
پیامدهای کمبود عرضه و عدم رفع نیاز داخلی به ورق گرم
در صورت تداوم رویکرد دولت مبنی بر صادرات و عدم واردات برای رفع نیاز صنایع داخلی، پیامدها و نتایج زیان باری متوجه صنایع داخلی وابسته به ورق سیاه از جمله لوله و پروفیل خواهد شد که به گفته رحام علاوه بر خارج شدن بخش قابل توجهی از صنایع لوله و پروفیل از مدار تولید، امنیت تامین نیازهای زیرساختی کشور به این مقطع فولادی نیز به خطر افتاده و اجرای پروژههای عمرانی بسیاری را با مشکل روبرو خواهد کرد. از دیگرپیامدهای کمبود عرضه در ورق گرم:
- افزایش قیمت محصولات نهایی: کمبود عرضه در ورق گرم بلاواسطه منجر به کاهش تولید و عرضه در صنایع پایین دستی از جمله لوله و پروفیل می شود که مهمترین نتیجه آن، افزایش قیمت لوله صنعتی و قیمت پروفیل درب کارخانه خواهد شد.
- تهدید اشتغال در صنایع پایین دستی: هرگونه تعطیلی خطوط تولیدی در صنایع پایین دستی، تهدیدی جدی برای اشتغال هزاران کارگر و کارمند مشغول در آن صنایع است.
در انتها باید به این نکته توجه کرد که این پیامدها و نتایج جبران ناپذیر تنها در صورتی به وقوع می پیوندند که وضعیت کنونی تداوم یابد و اقدام قابل قبولی برای حل آن صورت نگیرد، اما در صورتی که دستگاه اجرایی و دولت اقدام به توقف فوری صادرات و افزایش حجم تولید داخلی برای جبران کاستیهای بخش داخلی بکند، این موضوع می تواند تا حد زیادی جبران شود.