فولاد جهانی در مسیر سبز؛ بحران انرژی سرمایه را به سمت تجدیدپذیرها سوق داد

در صورتی که نگاهی به تولید فولاد در ماه های گذشته داشته باشیم، متوجه خواهیم شد که مسدود شدن تنگه هرمز، مشکلات تردد، تنش های منطقه ای و به طور کلی شرایط پیش آمده در اصلی ترین گلوگاه عبور انرژی در جهان باعث شده است تا خیلی از صنایع انرژی بر با مشکلات تامین سوخت مواجه شوند.

هر چند اصلی ترین راه حل رفع این مشکل رفع تنش ها بوده و بازگشت به شرایط تولید قبل از جنگ نیز ماه ها به طول می انجامد، اما خیلی از تولید کنندگان بزرگ نگاه خود را به سمت راه حل های جایگزین متمرکز کرده اند. کاهش وابستگی به سوخت های فسیلی و گسترش سرمایه گذاری ها در انرژی های تجدیدپذیر، مورد توجه خیلی از تولید کنندگان مطرح جهانی بوده و سرمایه گذرای های بزرگی روی آنها انجام گرفته است؛ سرمایه گذاری هایی که بسته به مقیاس پروژه، از حدود ۱۰ میلیون یورو تا چند میلیارد یورو برآورد می شوند. در ادامه در خصوص اینکه دلیل دوچندان شدن شتاب فولاد سبز چیست بیشتر صحبت خواهیم کرد.

دلیل شتاب مضاعف فولاد سبز چیست!؟

به طور کلی می توان مشوق های دولتی، بالا رفتن ریسک اتکا به سوخت های فسیلی و پیشرفت فناوری به گونه ای که تولید فولاد سبز را اقتصادی تر کرده و سود دهی را بیشتر می کند، به عنوان اصلی ترین دلایل حرکت تولید گنندگان پیشرو به سمت فولاد سبز معرفی کرد.

بسیاری از دولت ها با هدف کاهش انتشار کربن و دستیابی به اهداف اقلیمی، حمایت های مالی، تسهیلات سرمایه گذاری و قوانین سختگیرانه تری برای صنایع آلاینده در نظر گرفته اند. اجرای سیاست هایی مانند قیمت گذاری کربن و محدودیت های زیست محیطی، فولادسازان را به سمت استفاده از فناوری های کم کربن سوق داده و تولید فولاد سبز را به یک مزیت رقابتی در بازارهای جهانی تبدیل کرده است.

علاوه بر این موضوع، نا اطمینانی در بازار انرژی و افزایش هزینه اتکا به سوخت های فسیلی نیز نقش مهمی در تغییر رویکرد فولادسازان داشته است. بحران خلیج فارس و مسدود شدن تنگه هرمز، نوسان قیمت گاز و زغال سنگ و نگرانی درباره امنیت تامین انرژی، به خیلی از شرکت ها نشان داد که حتی با وجود ذخایر استراتژیک نمی توان به صورت کامل به روندهای سنتی تولید فولاد اعتماد کرد. این مساله شرکت ها را به سمت منابع پایدارتر مانند انرژی خورشیدی، بادی و هیدروژن سبز سوق داده است.

از سوی دیگر، پیشرفت فناوری هایی مانند کوره های قوس الکتریکی، احیای مستقیم با هیدروژن و کاهش هزینه تولید برق تجدیدپذیر، باعث شده فاصله اقتصادی میان فولاد سنتی و فولاد سبز کاهش یابد و سرمایه گذاری در این حوزه علاوه بر مزایای زیست محیطی، از نظر اقتصادی نیز جذاب تر شود.در واقع این موضوع با کم کردن هزینه تولید مقاطع مختلف فولادی باعث می شود تا قیمت میلگرد و تیرآهن تولید شده با این روش پایین تر آمده و این موضوع در کنار مشوق های دولتی این روش را گزینه ای سودآور تبدیل می کند.

هر چند این موضوع اصلیترین دلیلی بود که تولید فولاد با انرژی های تجدید پذیر را از نظر اقتصادی با مشکل مواجه می کرد، اما در حال حاظر این اختلاف هزینه تولید به شکل قابل ملاحظه ای کاهش یافته است.

جدیدترین سرمایه گذاری ها برای فولاد سبز

در سال های اخیر، حرکت به سمت تولید فولاد سبز از مرحله آزمایش و مطالعات اولیه عبور کرده و به یکی از محورهای اصلی سرمایه گذاری در صنعت فولاد جهان تبدیل شده است. شرکت های بزرگ فولادی با هدف کاهش انتشار کربن، کاهش وابستگی به سوخت های فسیلی و حفظ جایگاه خود در بازارهای صادراتی، پروژه های متعددی را در زمینه استفاده از انرژی های تجدیدپذیر، هیدروژن سبز، کوره های قوس الکتریکی و فناوری های کم کربن آغاز کرده اند.

این سرمایه گذاری ها طیف گسترده ای از احداث نیروگاه های خورشیدی اختصاصی برای تامین برق کارخانه ها تا ساخت مجتمع های عظیم فولاد سبز با ظرفیت چند میلیون تن در سال را شامل می شود؛ روندی که نشان می دهد فولادسازان بزرگ جهان، انرژی پاک را به یکی از مهم ترین مسیرهای آینده صنعت فولاد تبدیل کرده اند.

بررسی پروژه های شاخص فولاد سبز در جهان نشان می دهد که سرمایه گذاری های چند میلیارد دلاری به محور اصلی رقابت در صنعت فولاد تبدیل شده است. در میان پروژه های معرفی شده، طرح مرانتی در عمان با سرمایه گذاری حدود ۵ میلیارد دلار بزرگ ترین پروژه از نظر حجم سرمایه گذاری محسوب می شود.

همچنین شرکت استگرا در سوئد و پروژه وولکان استیل در عمان، هر کدام با هدف تولید ۵ میلیون تن فولاد سبز در سال، در زمره بزرگ ترین پروژه های تولید فولاد کم کربن جهان قرار دارند؛ موضوعی که نشان می دهد کشورهای مختلف به دنبال ایجاد ظرفیت های صنعتی در مقیاس تجاری هستند، نه صرفا اجرای طرح های آزمایشی!

از سوی دیگر، تنوع رویکردها در این سرمایه گذاری ها قابل توجه است. سوئد با تکیه بر هیدروژن سبز و برق تجدیدپذیر، همچنان پیشتاز توسعه فناوری های نوین فولادسازی در اروپا به شمار می رود. عمان نیز با بهره گیری از ظرفیت بالای انرژی خورشیدی و بادی، در حال تبدیل شدن به یکی از قطب های جدید تولید فولاد سبز در خاورمیانه است. در همین حال، کشورهایی مانند کره جنوبی با هوش مصنوعی، ایتالیا با نیروگاه های خورشیدی پیشرفته و نیجریه با توسعه یک نیروگاه خورشیدی 500 هکتاری که بزرگترین پروژه خورشیدی آفریقا نیز خواهد بود، از زاویه ای متفاوت وارد این رقابت شده اند.

جایگاه ایران در رقابت فولاد سبز

در حالی که کشورهای پیشرو میلیاردها دلار برای احداث کارخانه های فولاد سبز با تکیه بر انرژی های تجدیدپذیر و هیدروژن سبز سرمایه گذاری کرده و خیلی از آنها به بلوغ رسیده اند، اقدامات انجام شده در ایران تاکنون بیشتر بر بهینه سازی مصرف انرژی، کاهش آلایندگی و توسعه پایدار متمرکز بوده است.پیشرو ترین تولید کننده فولاد در ایران یعنی گروه فولاد مبارکه اولین کارخانه ای است که تولید فولاد سبز را در دستور کار خود قرار داده و آن را به صورت جدی دنبال می کند.

فولاد مبارکه از طریق یکی از شرکت های تابعه خود به نام «فولاد توان آور آسیا» با اجرای طرح هایی مانند بهینه سازی مصرف انرژی، مدیریت پسماند، تصفیه پساب و تولید محصولات قابل بازیافت، تلاش دارد به راه حلی پربازده برای تولید فولاد سبز دست پیدا کند. این اقدامات اگرچه در راستای توسعه پایدار ارزیابی می شوند، اما با پروژه های چند میلیارد دلاری تولید فولاد سبز که در کشورهای اروپایی، خاورمیانه و شرق آسیا در حال اجراست، تفاوت زیادی دارند.

در بخش معدن نیز ایمیدرو اجرای نقشه راه تحول دیجیتال و راه اندازی سه معدن هوشمند را با هدف افزایش بهره وری، مدیریت ناترازی انرژی و استفاده از هوش مصنوعی آغاز کرده است. این برنامه می تواند هزینه های تولید و مصرف انرژی را کاهش داده و زیرساخت های صنعت معدن و فولاد را برای حرکت به سمت تولید کم کربن تقویت کند، اما هنوز به معنای ورود ایران به پروژه های تولید فولاد مبتنی بر انرژی های تجدیدپذیر یا هیدروژن سبز نیست.

در مجموع، صنعت فولاد ایران در حوزه افزایش بهره وری و کاهش مصرف انرژی گام هایی برداشته است، اما در مقایسه با روند جهانی، هنوز فاصله قابل توجهی با سرمایه گذاری های گسترده در تولید فولاد سبز با اتکا به انرژی های تجدیدپذیر دارد؛ موضوعی که می تواند در سال های آینده بر رقابت پذیری و دسترسی به بازارهای صادراتی، به ویژه بازار اروپا، تأثیرگذار باشد.

جمع بندی

در مجموع، روند سرمایه گذاری های جدید نشان می دهد که صنعت فولاد جهان در حال ورود به یک دوره گذار اساسی از تولید مبتنی بر سوخت های فسیلی به سمت تولید کم کربن و سبز است. کشورهای پیشرو با تکیه بر انرژی های تجدیدپذیر، هیدروژن سبز و فناوری های نوین فولاد سازی تلاش می کنند علاوه بر کاهش انتشار کربن، امنیت انرژی و جایگاه رقابتی خود را در بازارهای جهانی حفظ کنند. گستردگی پروژه ها از نیروگاه های خورشیدی اختصاصی در مقیاس کوچک تا مجتمع های چند میلیارد دلاری فولاد سبز نشان می دهد این تحول دیگر یک روند بلند مدت صرفا زیست محیطی نیست، بلکه به یک ضرورت اقتصادی و صنعتی برای آینده فولاد جهان تبدیل شده است.

هر چند این مساله در ایران، به صورت کامل جا نیفتاده و همچنان در فاز تحقیق و توسعه قرار دارد؛ در صورتی که توجه بیشتری به این مساله معطوف شود، و روش های تولید اصلاح شوند، تولید فولاد سبز می تواند پاسخ بسیار ایده آلی برای مشکلاتی مانند ناترازی های انرژی و بالا بودن هزینه تولید محصولات باشد.