ذوب آهن اصفهان به عنوان نخستین کارخانه تولید محصولات فولادی در کشور با ظرفیت 3.6 میلیون تنی در تولید محصولات آهنی، یکی از مهمترین مهرههای زنجیره تامین مقاطع فولادی ایران بشمار رفته و جهت دهی به بازار و تعیین قیمت آهن آلات از این کارخانه شروع می شود.
با این حال، این غول صنعتی اکنون با انبوهی از مشکلات و بحرانهای مالی و زیرساختی مواجه است، از حجم زیاد درآمدهای وصول نشده گرفته تا مشکل برآورد هزینههای تولید؛ این مشکلات در نشست خبری حاشیه نمایشگاه متالکس، توسط مدیرعامل این شرکت مطرح و بر حل سریع و کامل آنها تاکید شد.
ذوب آهن؛ مادر صنعت فولاد با ظرفیت تولید 3.6 میلیون تن محصول پایانی
شرکت ذوب آهن اصفهان، نخستین و بزرگترین تولیدکننده فولاد ساختمانی و ریل در ایران، با ظرفیت 3.6 میلیون تن محصول پایانی، لقب مادر صنعت فولاد را یدک می کشد. این مجموعه عظیم صنعتی در جنوب غربی استان اصفهان، در زمینی به وسعت 200 کیلومتر مربع واقع شده و با بیش از 17000 نیروی انسانی، طیف گسترده ای از مقاطع فولادی نظیر میلگرد، تیرآهن، نبشی، ریل و ناودانی را تولید میکند.
ذوب آهن اصفهان با دارا بودن گواهینامههای معتبر بین المللی نظیر CE (برای صادرات به اروپا)، گواهی کیفیت پاریس، گواهی تایید کیفیت از شرکت BID اسپانیا، گواهی ایزو 18001 و مواردی ازین دست، محصولات خود را به 23 کشور اروپایی، آسیایی و آفریقایی صادر می کند. این شرکت در بسیاری از پروژههای بزرگ ملی نیز مانند برج میلاد، نیروگاه هسته ای بوشهر، متروهای تهران و اصفهان، سدهای بزرگ داخلی و... نقش کلیدی ایفا کرده و در تامین مقاطع فولادی آنها سهم بسزایی داشته است. همینطور برخی از سایز ها و مقاطع فولادی سنگین تنها در این کارخانه تولید شده و ذوب آهن تنها منبع تامین این محصولات به شمار می رود!
با وجود تمام این افتخارات و ظرفیتهای بینظیر، این غول صنعتی با بحرانهای مالی، تامین مواد اولیه و پس لرزههای نحوه قیمت گذاری جدید، دست به گریبان است و تداوم این شرایط، زنگ خطر جدی را برای کل صنعت فولاد کشور به صدا در خواهد درآورد.
چالشهای مالی ذوب اصفهان: حجم زیاد مطالبات وصول نشده
شرکت ذوب آهن در دو سال گذشته 287 هزار تن محصولات فولادی را در قالب قراردادها و پیش فروشهای انجام شده به بازار عرضه کرده است. ارزش محصولات عرضه شده حدود 160 هزار میلیارد ريال (16همت) براورد شده است اما به این دلیل که وجوه مربوطه به این فروشها در زمان انعقاد قراردادها و پیش فروش محصولات دریافت شده بود، عملا درآمد و نقدینگی جدیدی برای کارخانه ایجاد نکرده است.
همچنین حدود 280 هزار تن از محصولات باقی مانده به ارزش 28 هزار میلیارد ریال به بازار عرضه شده است که بر اساس اعلام مدیر عامل این مجموعه، حتی یک ریال از محل فروش این محصولات به حساب کارخانه بازنگشته است. این مجموعه طی 18 ماه گذشته دشواریهای فراوانی در پرداخت حقوق کارکنان داشته است و امروزه بیش از 1500 میلیارد تومان مطالبات معوق دارد. با این حال، هیچگونه تسهیلات یا سهمیه ارزی جدیدی به آن اختصاص نیافته است.
در کنار این بحرانهای مالی، تحویل 53 هزار تن محصول فولادی به طرح نهضت ملی مسکن در راستای تعهد شرکت و افزایش 187 درصدی تولیدی ریل آهن به عنوان یک محصول زیرساختی، از نکات مثبت فعالیتهای اخیر شرکت بوده است.
اردشیر افضلی، مدیر عامل ذوب اصفهان، با اشاره به مطالبات و فشارهای مالی مطرح شده تاکید کرد که «در این مدت نتوانستیم پاداشهای قابل توجهی به کارکنان بدهیم اما حتی یک مورد تعدیل نیرو در بخش منابع انسانی نداشتیم و به تعهدات خود در قبال نیروی انسانی وفادار مانده ایم.»
چالشهای راهبردی ذوب آهن اصفهان
صنعت فولاد ایران همواره با چالشها و مشکلات متعدد راهبردی و ساختاری مواجه بوده است و ذوب آهن اصفهان نیز به عنوان یکی از تولیدکنندههای بزرگ این حوزه، از این قضیه مستثنا نیست. هزینههای انرژی و حقوق کارکنان در طی سال گذشته چندین بار افزایش یافته، اما قیمت محصولات تولیدی این شرکت متناسب با این افزایش هزینهها رشد نکرده است! تامین مواد اولیه نیز به یکی از معضلات اصلی این مجتمع تبدیل شده است. حدود 55 هزار تن زغال سنگ از مبدا کشور هند در مسیر انتقال قرار دارد که هزینههای حمل و نقل و محدودیتهای دریایی و بندری، هزینه تمام شده آن را افزایش داده است.
تامین سنگ آهن مورد نیاز نیز یکی دیگر از مشکلات این مجموعه در بخش تامین مواد اولیه عنوان شده است. مسئله فناوری مورد استفاده در این کارخانه نیز مربوط به همین اواخر نیست و همواره یکی از چالشهای این کارخانه بوده است، فناوری کوره بلند و کنورتور که زمانی بروزترین فناوری تولید فولاد در جهان محسوب می شدند، اکنون با توجه به شرایط مالی کارخانه، تعمیر و استفاده از آنها بدون حمایت و یارانه دولتی صرفه اقتصادی ندارند.
تعمیرات اساسی کوره بلند شماره 2، اگر چه به دلیل مسائل زیست محیطی ضروری است، اما خود بار مالی سنگینی برای کارخانه ای با سود دهی پایین است. اردشیر افضلی در این نشست به تمام این نکات اشاره کرد و بر اهمیت شناسایی و حل کامل آنها مصر بود.
پیامدهای تداوم بحرانهای مالی و زیرساختی ذوب آهن
تداوم بحرانهای مالی و زیر ساختی ذوب آهن اصفهان، پیامدهای گسترده ای برای کل صنعت فولاد، مخصوصا در زنجیره قیمت و تامین مقاطع فولادی تولید شده توسط این کارخانه نظیر میلگرد، تیرآهن، نبشی، ناودانی و... خواهد داشت. به طور مثال قیمت تیرآهن ذوب آهن یکی از اصلی ترین معیار ها برای تعیین قیمت این محصول در بازار است.
کارشناسان اقتصادی اذعان دارند که تاخیر در پرداخت مطالبات و بهبود وضع مالی صنایع تولیدی مادر نظیر ذوب آهن، می تواند سرتاسر زنجیر تامین و تولید را با چالشهای جدی مواجه کند. مهمترین پیامدهای احتمالی عبارتنداز:
- کاهش تولید و تهدید اشتغال: تداوم بحران مالی می تواند ذوب آهن را به عنوان یکی از بزرگترین کارفرمایان کشور با 17000 نیروی انسانی را با مسئله نیرو مواجه کند و میزان تولید آن را کاهش دهد.
- اختلال در زنجیره تامین صنایع پایین دستی: محصولات ذوب آهن مواد اولیه صدها صنایع پایین دستی نظیر ساختمان سازی، خودروسازی و لوله سازی هستند، هرگونه اختلال و چالش، بازتابی بزرگتر در صنایع پایین دستی خواهد داشت.
- کاهش توان صادراتی و ارزآوری: ذوب آهن اصفهان با صادرات به 23 کشور مختلف، یکی از منابع اصلی ارزآوری غیر نفتی است و تداوم بحرانها، این ظرفیت صادراتی را تحت تاثیر قرار خواهد داد.
- افزایش وابستگی به واردات: کشور برای جبران هرگونه کمبود در مقاطع فولادی نظیر میلگرد و تیرآهن که ناشی از کاهش تولید ذوب آهن است، ناچار به واردات با قیمتهای بیشتر خواهد شد.
راهکارهای نجات مادر صنعت فولاد
برای جلوگیری از پیامدهای زیان بار این بحرانها، باید راهکارها و برنامه ریزیهای دقیقی صورت گیرد که قطعا مهمترین آنها وصول مطالبات و افزایش نقدینگی در جریان این شرکت است، شرط اصلی رشد و تولید پایدار ذوب اصفهان، سودآوری آن است، هنگامی که کارخانه از منابع مالی کافی برخوردار باشد، هیچگاه به موضوع تعدیل نیرو و یا عدم استفاده از فناوریهای بروز تولید نمی اندیشد. از دیگر راهکارهای ضروری و تاثیرگذار در بهبود شرایط این موارد هستند:
- بازنگری در نحوه قیمت گذاری دستوری دولت: قیمت گذاری مبتنی بر میزان عرضه و تقاضا، از تناسب میان هزینههای تولید و قیمت محصولات دفاع میکند.
- برنامه ریزی بلند مدت در نحوه تامین مواد اولیه: وجود برنامه ریزی بلندمدت و دقیق، از کمبود و خرید مواد اولیه به قیمت بالا جلوگیری می کند.
- حمایت دولت از فناوری کوره بلند: ارائه تسهیلات و یارانههای مالی برای قابل استفاده شدن فناوری کوره بلند.
- تسریع در تعمیرات اساسی کوره بلند شماره 2: برگشتن کوره بلند شماره 2 به خط تولید، مزایا و منافع زیست محیطی فراوانی خواهد داشت.
ذوب آهن اصفهان یکی از حیاتی ترین کارخانههای تولیدی در کشور محسوب می شود. با این حال، بحرانهای مالی و زیرساختی نظیر عدم وصول مطالبات، مشکل در تامین مواد اولیه، قیمت گذاری دستوری و مواردی ازین دست، این غول صنعتی را در محاصره خود قرار داده اند. تداوم این بحرانها پیامدها و نتایج ناخوشایندی را به همراه خواهد داشت اما میتوان با برنامه ریزی و تقسیم کاری درست میان دولت و مدیران و منابع انسانی کارخانه، از بروز این پیامدها جلوگیری کرد و ذوب آهن را به جایگاه واقعی خود به عنوان مادر صنعت فولاد ایران بازگرداند.